ఋషిక సికతా నివావరి

సికతా నివావరి (సికత నివావరీ) ప్రాచీన భారతదేశానికి చెందిన ఒక గొప్ప మహిళా ఋషి (బ్రహ్మవాదిని), భక్తి రచయిత్రి. వేద కాలంలో స్త్రీలు కూడా పురుషులతో సమానంగా విద్యాభ్యాసం చేసి, మంత్రద్రష్టలుగా గుర్తింపు పొందినదని అనడానికి ఆమె ఒక ఉదాహరణ.

సంస్కృతంలో ‘సికత’ అంటే ఇసుక అని అర్థం వస్తుంది. ‘నివావరి’ కి ఇదే విధంగా నిర్ధారించగల స్పష్టమైన పదార్థాన్ని ఇవ్వడం సాధ్యం కాదు. ఆమె పేరు రెండు భాగాలుగా కనిపిస్తుంది. సికతా (Sikatā), నివావరి (Nivāvarī).అయితే ఈ రెండు పేర్లను కలిపి ఒకే వ్యక్తి పేరు అని తీసుకోవాలా, లేక సంప్రదాయంలో ఏర్పడిన నామరూపమా అన్న విషయంలో ఆధునిక పరిశోధనల్లో ఆమెను“సికతా నివావరి” అనే ఋషికగా సంప్రదాయం గుర్తిస్తుందిఅని చెప్పవచ్చు.

వేద సంస్కృతిలో మహిళల మేధోసంపత్తికి, ఆధ్యాత్మిక ఉన్నతికి సికతా నివావరి ప్రతీకగా నిలిచారు. ఆమె ఒక ప్రాచీన వేద కాలపు బ్రహ్మవాదిని (మహిళా ఋషి). ఆమె దర్శించిన లేదా మంత్రద్రష్టగా వ్యవహరించిన శ్లోకాలు ఋగ్వేదంలోని 9వ మండలం, 86వ సూక్తంలోఉన్నాయి.మరింత నిర్దిష్టంగా చెప్పాలంటే, 9వ మండలంలోని 86వ సూక్తంలో 11 నుండి 20 వరకు గల శ్లోకాలు (రిక్కులు) సికతా నివావరి ద్వారా వెలువడినట్లు వేద చరిత్రకారులు పేర్కొంటారు. ఈ శ్లోకాలు ప్రధానంగా సోమ దేవునికి (Soma) అంకితం చేయబడ్డాయి. 

సికతా నివావరి జీవిత చరిత్ర గురించి ఋగ్వేదం మనకు వివరాలు ఇవ్వదు. ఆమె తల్లిదండ్రులు ఎవరు, ఎక్కడ జన్మించింది, వివాహం జరిగిందా, ఆమె కుటుంబం ఏమిటి వంటి విషయాలకు ప్రాచీన ప్రామాణిక ఆధారాలు లేవు.తరువాతి కొన్ని వెబ్‌సైట్లలో ఆమె గురించి భర్త, కుటుంబం, సంతానం మొదలైన కథనాలు కనిపిస్తాయి. కొన్ని వెబ్‌సైట్లలో శ్రీకృష్ణ నివావరి అనే సాధువు భార్యగా, గుజరాత్‌లోని కృష్ణాలయంలో భర్తతో కలిసి సేవ చేసిన భక్తురాలిగా కథనాలు కనిపిస్తాయి. కాని అవి ఋగ్వేదంలోని ప్రత్యక్ష ఆధారాలపై నిలబడిన చారిత్రక సమాచారం కావు.అయితే ఈ వివరాలకు ఋగ్వేదం, ప్రాచీన అనుక్రమణికలు లేదా ప్రామాణిక చారిత్రక ఆధారాలు లభించలేదు. అందువల్ల వాటిని చారిత్రక వాస్తవాలుగా స్వీకరించడం కంటే, తరువాతి కాలపు కథనాలుగా మాత్రమే చూడాలి. ప్రామాణికంగా చెప్పగలిగేది మాత్రం ఋగ్వేదం 9.86.11–20 మంత్రాలకు సికతా నివావరి అనే ఋషినామం ఆపాదించబడిందన్న విషయం.మనకు దృఢంగా చెప్పగలిగేది ఒక్కటే —ఋగ్వేద సంప్రదాయం ఆమెను మంత్రద్రష్టగా గుర్తించింది.

వేదాలను దర్శించి, మంత్రాలను సమాజానికి అందించిన పురుషులను ‘ఋషులు’ అని పిలిస్తే, అదే స్థాయిలో మంత్రద్రష్టలుగా నిలిచిన స్త్రీలను ‘ఋషికలు’ (Rishikas) అని పిలిచేవారు. ఋగ్వేదంలో మొత్తం 27 మందికి పైగా మహిళా ఋషుల పేర్లు కనిపిస్తాయి, వారిలో సికతా నివావరి ఒకరు. ఆమె పేరు ఋగ్వేదంలోని ఋషికల జాబితాలో కనిపిస్తుంది. ఆమెకు ఆపాదించబడినదిఋగ్వేదం 9.86లో 11–20.  ఈ సూక్తానికి ఋషికగాసికతా నివావరిపేరు సంప్రదాయ అనుక్రమణికల్లో పేర్కొనబడుతుంది.ఆమె సూక్తంలోని ప్రధాన విషయం.9.86లో 11–20ఈ సూక్తానికి ప్రధాన దేవతపవమాన సోముడు.అయితే సికతా నివావరి ప్రాధాన్యం వేద మంత్రాన్ని దర్శించిన ఋషికగా నిలిచింది.

సికతా నివావరినివేద ఋషికల దృష్టిలో ప్రత్యేకంగా చూడడానికి ఒక మంచి కోణం ఉంది.వేదసమాజంలో స్త్రీలు కేవలం కుటుంబ జీవితానికే పరిమితమయ్యారని చెప్పే సరళమైన అభిప్రాయానికి సికతా నివావరి వంటి ఋషికల ఉనికి ఒక ముఖ్యమైన ప్రశ్నను ముందుకు తెస్తుంది.వేద మంత్రసంప్రదాయంలోస్త్రీ స్వరం కూడా నమోదు అయింది. ఆమె స్వరం దేవతా స్తుతి, ప్రార్థన, ఆకాంక్ష, జీవితం వంటి విషయాలను వ్యక్తం చేసే మంత్రరూపంలో మనకు చేరింది.దీనినిబట్టి“వేదకాలంలో స్త్రీలకు ఆధునిక కాలంలోని పూర్తి సమానత్వం ఉండేది”అని తేల్చడం కూడా సరైంది కాదు. ఒక సమాజంలో స్త్రీలు మంత్రద్రష్టలుగా కనిపించడం ఒక ముఖ్యమైన అంశం. కానీ దానితో ఆ సమాజంలోని స్త్రీల సామాజిక పరిస్థితులన్నింటినీ నిర్ణయించలేం.

సికతా నివావరి గురించి మనకు తెలిసిన సమాచారం పరిమితమే. కానీ ఆమె పేరు ఋగ్వేద మంత్రద్రష్టగా నిలిచిపోవడం మాత్రం చిన్న విషయం కాదు. ఆమె వ్యక్తిగత జీవితం గురించి చరిత్ర మౌనంగా ఉన్నా, ఆమె స్వరం మాత్రం మంత్రంగా మనకు చేరింది. వేదకాలంలో స్త్రీల ఆలోచనా ప్రపంచాన్ని తెలుసుకోవడానికి ఇలాంటి ఋషికల మంత్రాలు కీలకమైనవిగా నిలుస్తాయి.సికతా నివావరికి సంబంధించిన మంత్రాలు ఋగ్వేదం 9.86లో 11–20. ప్రామాణిక ఋషిసూచిలో కూడా ఇదే ఉంది. 

సికతా నివావరి – ఋగ్వేదంలోని అరుదైన ఋషిక. వేదకాలపు ఋషికలలో సికతా నివావరి పేరు కొంత అరుదుగా వినిపించినప్పటికీ, ఆమెకు ఆపాదించబడిన ఋగ్వేద మంత్రాలు విశేషమైనవి. ఆమెకు సంబంధించిన ఈ సూక్తానికి ప్రధాన దేవతపవమాన సోముడు. ఛందస్సుజగతీ. ఋషిసూచిలో 9.86 సూక్తంలోని 11–20 మంత్రాలకుసికతా నివావరిఅని స్పష్టంగా పేర్కొనబడింది. ఇక్కడ ఒక ఆసక్తికరమైన విషయం ఉంది. 9.86 సూక్తం మొత్తం ఒకే ఋషికి చెందినది కాదు. మొదటి పది మంత్రాలకు వేరొక ఋషిగణం, 11–20కి సికతా నివావరి, 21–30కి మరొక ఋషిగణం, తరువాతి భాగాలకు మరికొందరు ఋషులు ఆపాదించబడ్డారు. సాయణభాష్య సంప్రదాయంలో కూడా 11–20 మంత్రాలకు“సికతా” మరియు “నీవావరి”అనే ద్వినామ ఋషిగణం పేర్కొనబడింది. ఆమెకు సంబంధించిన సూక్తం – ఋగ్వేదం 9.86 మొత్తం48 మంత్రాలతోకూడిన పెద్ద సూక్తం. ఇందులో 11–20 మంత్రాలను సికతా నివావరికి ఆపాదించారు. మొత్తం సూక్తానికి దేవతపవమాన సోముడు. 

ఇక్కడ “పవమాన” అంటే శుద్ధి పొందుతూ ప్రవహిస్తున్న సోమం అనే వేదసందర్భ భావన. సోమం వడపోత ద్వారా శుద్ధి చెంది, ప్రవహిస్తూ, పాత్రలో చేరే దృశ్యం ఈ సూక్తంలో పదేపదే కనిపిస్తుంది.సికతా నివావరి భాగంలో కూడాసోముని ప్రవాహం, ప్రకాశం, శుద్ధి, విశ్వవ్యాప్తి, జీవశక్తి, సంపదవంటి భావాలు ప్రధానంగా కనిపిస్తాయి.

ఆమెకు ఆపాదించబడిన మంత్రాలు:

9.86.11: అభిక్రందన్ కలశం వాజ్యర్షతిపతిర్దివః శతధారో విచక్షణః ।హరిర్మిత్రస్య సదనేషు సీదతిమర్మృజానోఽవిభిః సింధుభిర్వృషా ॥

భావం:అనేక ధారలుగా ప్రవహించే సోముడు గర్జిస్తూ కలశంలోకి ప్రవేశిస్తున్నాడు. దివికి అధిపతిగా,జ్ఞానదృష్టి కలవాడిగా, ప్రకాశవంతమైన హరి, పవిత్రమైన ప్రవాహాలతో శుద్ధి పొందుతూ మిత్రుని సదనంలో ఆశీనుడవుతున్నాడు.ఇక్కడ సోముని ప్రవాహం, శుద్ధి, ప్రకాశం అనే మూడు భావాలు ఒకదానితో ఒకటి ముడిపడి కనిపిస్తాయి.

9.86.12: అగ్రే సింధూనాం పవమానో అర్షత్యగ్రేవాచో అగ్రియో గోషు గచ్ఛతి ।అగ్రే వాజస్య భజతే మహాధనంస్వాయుధః సోతృభిః పూయతే వృషా ॥

భావం:సోముడు నదులలో ప్రవాహాలలోముందుగా ప్రవహిస్తాడు. వాక్కులోనూ అతడు అగ్రగణ్యుడిగా నిలుస్తాడు. గోవుల వద్దకు చేరి, బలం, సంపదలకు సంబంధించిన మహాధనాన్ని పొందుతాడు. తన స్వశక్తితో కూడిన  వృషభ స్వరూపుడైన సోముడు సోమాన్ని పిండే యజ్ఞకర్తల చేత శుద్ధి చేయబడతాడు.

ఈ మంత్రంలో నీరు, వాక్కు, గోవులు, బలం, సంపద, యజ్ఞ శుద్ధి వంటి వేదకాలపు ప్రతీకలు పరస్పరం అనుసంధానమై కనిపిస్తాయి.

9.86.13: అయం మత్వాన్ శకునో యథా హితోఽవ్యేససార పవమాన ఊర్మిణా ।తవ క్రత్వా రోదసీ అంతరా కవేశుచిర్ధియా పవతే పవతే ఇంద్ర తే ॥

భావం:ఈ పవమాన సోముడు తన అలలతో, ఉంచబడిన మార్గంలో పక్షిలా వేగంగా ప్రవహిస్తున్నాడు. ఓ కవీ! నీ సంకల్పం శక్తితో భూమి ఆకాశాల మధ్య విస్తరిస్తూ, పవిత్రమైన ధియాతో శుద్ధి చెందుతున్నాడు.

ఇక్కడ “ధియా” అనే పదంబుద్ధి, ఆలోచన, వివేకం జ్ఞానంవంటి భావాలను సూచించడం విశేషంగా గమనించదగినది. అదే సమయంలో సోమునిపక్షిలా వేగంగా ప్రవహించే రూపకల్పన ఈమంత్రానికి ప్రత్యేకమైన అందమైన కవితాత్మకతను ఇస్తుంది.

9.86.14: ద్రాపిం వసానో యజతో దివిస్పృశమంతరిక్షప్రా భువనేష్వర్పితః ।స్వర్జజ్ఞానోనభసాభ్యక్రమీత్ప్రత్నమస్య పితరమా వివాసతి ॥

భావం:యజ్ఞానికి అర్హుడైన సోముడు ఆకాశాన్ని తాకే వస్త్రాన్ని ధరించినవాడిలా, అంతరిక్షాన్ని నింపుతూ, సమస్త భువనాలలో విస్తరించి ఉన్నాడు. ప్రకాశమయమైన స్వర్గస్థానాన్ని తెలిసినవాడై, ఆకాశమార్గంలో ముందుకు సాగుతూ తన ప్రాచీన తండ్రిని చేరుతున్నాడు. 

ఈ మంత్రంలో సోముడు కేవలం యజ్ఞంలో వడపోసే రసంగా కాకుండాఆకాశం, అంతరిక్షం, భువనాలు, ప్రకాశంవంటి విశాలమైన విశ్వచిత్రంతో అనుసంధానించబడుతున్నాడు. ఆకాశాన్ని తాకుతూ, అంతరిక్షాన్ని నింపుతూ, భువనాలలో విస్తరించే సోముని రూపం ఇక్కడ ఒక విశ్వవ్యాప్త దివ్యశక్తిగా వర్ణించబడుతున్నాడు. ప్రకాశమయమైన స్వర్గస్థానాన్ని తెలిసిన సోముడు తన ప్రాచీన మూలాన్ని అనుసరిస్తూ ముందుకు సాగుతున్నట్లుచిత్రీకరణ జరిగింది.

9.86.15: సో అస్య విశే మహి శర్మ యచ్ఛతి యో అస్య ధామ ప్రథమం వ్యానశే ।పదం యదస్య పరమే వ్యోమన్యతో విశ్వా అభి సం యాతి సంయతః ॥

భావం:సోముని మొదటి దివ్యస్థానాన్ని చేరినవాడు తన ప్రజలకు గొప్ప రక్షణను, శ్రేయస్సును ప్రసాదిస్తాడు. అతని స్థానం అత్యున్నత ఆకాశంలో ఉంది. అక్కడి నుండి అతడు సమస్తాన్ని చేరుతూ, క్రమబద్ధంగా ముందుకు సాగుతాడు.

ఇక్కడ“పరమే వ్యోమన్”— అత్యున్నత ఆకాశం — అనే భావం ప్రత్యేకంగా గమనించదగినది. సోముని స్థానం సాధారణ భౌతిక స్థలాన్ని దాటి ఒక ఉన్నతమైన విశ్వస్థానంగా కవి చిత్రిస్తున్నాడు. సోముడు తన ఉన్నత స్థానాన్ని చేరి ప్రజలకు రక్షణ, శ్రేయస్సును అందించే శక్తిగా కూడా వర్ణించబడుతున్నాడు.

అయితే9.86.14–15 మంత్రాలను సికతా నివావరి వ్యక్తిగత అనుభవాలుగా భావించలేం.ఋషిగా ఆమె పేరు ఆపాదించబడినప్పటికీ, మంత్రంలోని విషయం పవమాన సోముని వేదకావ్యాత్మక వర్ణన. అందువల్ల ఇక్కడ కనిపించే విశ్వచిత్రణను సికతా వ్యక్తిగత ఆధ్యాత్మిక అనుభవంగా కాకుండా, ఆమెకు ఆపాదించబడిన సోమకావ్యంలోని భావచిత్రంగా చూడటం సముచితం.

దీనిలో సోముని చిత్రం యజ్ఞవేదికను దాటి ఆకాశం, అంతరిక్షం, అత్యున్నత విశ్వస్థానం వరకు వివరిస్తుంది. అందువల్ల ఇక్కడ సోమం కేవలం యజ్ఞంలో ఉపయోగించే రసంగా కాకుండా, విశ్వవ్యాప్తమైన దివ్యశక్తి రూపంలో కవితాత్మకంగా ప్రతిఫలిస్తుంది.

9.86.16: ప్ర వో ధియో మంద్రమయువో విపన్యువః పనస్యువః సంవసనేష్వక్రముః ।సోమం మనీషా అభ్యనూషత స్తుభోఽభి ధేనవః పయసేమశిశ్రయుః ॥

భావం:ఆనందాన్ని కలిగించే, జ్ఞానంతో కూడిన, ప్రశంసించదగిన ఆలోచనలు సోముని వైపు సాగుతున్నాయి. మనీషా అనే వివేకపూర్వక ఆలోచనా శక్తితో సోముడు స్తుతించబడుతున్నాడు. స్తుతులు కూడా అతనివైపు చేరుతున్నాయి, పాలు ఇచ్చే గోవులు పాలతో అతనిని ఆశ్రయించినట్లుగా కవి చిత్రిస్తున్నాడు. 

ఇక్కడ “మనీషా” అనే పదం ప్రత్యేకంగా గమనించదగినది. ఇది ఆలోచన, మేధస్సు, వివేకం, లోతైన మనోచింతన వంటి భావాలను సూచిస్తుంది. అందువల్ల ఈ మంత్రంలో సోమారాధన కేవలం యజ్ఞక్రియగా కాకుండా ఆలోచన, స్తుతి, జ్ఞానచింతనతో కూడిన ప్రక్రియగా కూడా ప్రతిఫలిస్తుంది.

9.86.17:ఆ నః సోమ సంయతం పిప్యుషీమిషమిందో పవస్వ పవమానోఽస్రిధమ్ ।యా నో దోహతే త్రిరహన్నసశ్చుషీ క్షుమద్వాజవన్మధుమత్సువీర్యమ్ ॥

భావం:ఓ సోమా! మాకు సమృద్ధిగా పోషణనిచ్చే ఆహారాన్ని, క్షీణించని జీవసంపదను ప్రసాదించు. అది మాకు ప్రతిరోజూ సమృద్ధిని, బలాన్ని, పోషణను, శక్తిని, మధురమైన సంపదను, సువీర్యాన్ని ప్రసాదించుగాక.

ఈమంత్రం జీవనానికి అవసరమైన ఆహారం, పోషణ, సంపద, బలం, శక్తి వంటి అంశాలను కోరే ప్రార్థనగా కనిపిస్తుంది. అందువల్ల ఇది కేవలం ఆధ్యాత్మిక ఆకాంక్ష కాకుండా, ఆరోగ్యకరమైన, సమృద్ధమైన జీవనాన్ని కోరుకునే వేదకాలపు ప్రార్థనా భావాన్ని కూడా ప్రతిబింబిస్తుంది. ఇది జీవనసమృద్ధిని కోరే ప్రార్థనగా చూడవచ్చు.

9.86.18:వృషా మతీనాం పవతే విచక్షణః సోమో అహ్నః ప్రతరీతోషసో దివః ।క్రాణా సింధూనాం కలశాఁ అవీవశదింద్రస్య హార్ద్యావిశన్మనీషిభిః ॥

భావం:దూరదృష్టి కలిగిన, శక్తిమంతుడైన సోముడు మతుల మధ్య ప్రవహిస్తున్నాడు, అతడు పగలును, ఉషోదయాన్ని, ఆకాశాన్ని ముందుకు తీసుకు వెళ్తున్నట్టుగా కవి చిత్రించాడు. నదుల ప్రవాహాలను ప్రేరేపిస్తూ కలశాలను నింపుతున్నాడు. మేధావుల సహాయంతో ఇంద్రుని హృదయంలో ప్రవేశిస్తున్నాడు.

ఈ మంత్రంలో “మతీనాం” అంటే ఆలోచనలు, అభిప్రాయాలు, మనోభావాలు అనే భావం, “మనీషిభిః” మేధావులు, జ్ఞానచింతన కలవారు అనే భావంతో కలిసి రావడం ప్రత్యేకంగా గమనించదగినది. సోముని ప్రవాహం కేవలం భౌతిక ప్రవాహంగా కాకుండా, ఆలోచన, జ్ఞానం, ప్రేరణతో అనుసంధానమైన ప్రవాహంగా కూడాకవితాత్మకంగా చిత్రించబడింది.

ఇది సోముని వేదకావ్యాత్మక వర్ణనలోని జ్ఞాన ఆలోచనా ప్రతీకలుఅని చెప్పటం సరైనది.

9.86.19:మనీషిభిః పవతే పూర్వ్యః కవిర్నృభిర్యతః పరి కోశాఁ అచిక్రదత్ ।త్రితస్య నామ జనయన్మధు క్షరదింద్రస్య వాయోః సఖ్యాయ కర్తవే ॥

భావం:ప్రాచీన జ్ఞాని అయిన సోముడు జ్ఞానులతో కలిసి ప్రవహిస్తున్నాడు. మానవుల మధ్య ప్రవహిస్తూ కలశాల చుట్టూగర్జిస్తున్నాడు.త్రితుని నామాన్ని ఉద్భవింపజేస్తూమధురమైన రసాన్ని ధారగాప్రవహింపజేస్తున్నాడు. ఇంద్రుడు, వాయువుతో సఖ్యత ఏర్పడేందుకుఅనుకూలమైన దాన్ని చేయడానికి అతడు ప్రవహిస్తున్నాడు.

ఈమంత్రంలో “మనీషిభిః” అనే పదం మళ్ళీ జ్ఞానం, మేధస్సుతోసంబంధాన్ని సూచిస్తుంది. అలాగే “పూర్వ్యః కవిః” ప్రాచీన జ్ఞాని/ద్రష్ట అనే విశేషణం సోముని కేవలం యజ్ఞరసంగా కాకుండా జ్ఞానం, ద్రష్టృత్వం కలిగిన దైవిక శక్తిగా కవితాత్మకంగా చిత్రిస్తుంది.

9.86.20:అయం పునాన ఉషసో వి రోచయదయం సింధుభ్యో అభవద్ లోకకృత్ ।అయం త్రిః సప్త దుదుహాన ఆశిరం సోమో హృదే పవతే చారు మత్సరః ॥

భావం:శుద్ధి చెందుతున్న ఈ సోముడు ఉషోదయాలను ప్రకాశింపజేస్తాడు. నదులతో, లోకంతో సంబంధం కలిగిన సృష్టికర్తగా/లోకాన్ని రూపొందించేవాడిగా నిలుస్తున్నాడు. మూడుసార్లు ఏడు అనే సంఖ్యతో సూచించబడిన ధారల ద్వారా పాలతో కూడిన రసాన్ని ప్రసరింపజేస్తూ, హృదయానికి ఆనందాన్ని కలిగించే సోముడు ప్రవహిస్తున్నాడు.

ఈ మంత్రంలో ఉషోదయం, నదులు, లోకం, సోమరసం, హృదయం అనేవిస్తృతమైన చిత్రాలు ఒకదానితో ఒకటి ముడిపడి ఉన్నాయి. శుద్ధి చెందుతున్న సోముడు ఉషోదయానికి ప్రకాశాన్ని, లోకానికి క్రమాన్ని, హృదయానికి ఆనందాన్ని అందించే శక్తిగా కవితాత్మకంగా ప్రతిఫలిస్తున్నాడు.

అయితే ఇక్కడ మరో ముఖ్యమైన విషయం ఉంది:ఈ 9.86.16–20 మంత్రాల భావం సికతా నివావరి వ్యక్తిగత జీవితం గురించి కాదు.ఇవి ప్రధానంగాపవమాన సోముని ప్రవాహం, శుద్ధి, జ్ఞానం, పోషణ, వెలుగు, దేవతలతో సంబంధంగురించి ఉన్నాయి. కాబట్టి వీటిలో ఆధునిక స్త్రీవాద భావాలను బలవంతంగా వెతకడం కంటే,“ఒక స్త్రీ ఋషికి ఆపాదించబడిన వేద కవిత్వం యొక్క తాత్త్విక/కావ్య స్వభావం”గా చూపించడం చారిత్రకంగా బలంగా ఉంటుంది.

19–20 మంత్రాలలో సోమునిచైతన్యాన్ని మేల్కొలిపే, జ్ఞానులకు ప్రేరణనిచ్చే శక్తిగావర్ణించడం కనిపిస్తుంది. సికతా నివావరి మంత్రాలలో కనిపించే ప్రధాన భావాలు.

ఆమెకు ఆపాదించబడిన ఈ పది మంత్రాలను పరిశీలిస్తే కొన్ని ముఖ్యమైన భావాలు కనిపిస్తాయి.

1. ప్రవాహం.ప్రకృతితో సన్నిహిత సంబంధం. నీరు, నదులు, వర్షం, ప్రవాహం, ఆకాశం, వెలుగు వంటి ప్రకృతి ప్రతీకలు విస్తృతంగా కనిపిస్తాయి.

2. శుద్ధి. “పవమాన” అనే భావమే ఇక్కడ కేంద్రంగా ఉంటుంది. ప్రవహిస్తూ శుద్ధి చెందడం అనేది సోముని భౌతిక ప్రక్రియ మాత్రమే కాదు; దానికిఆధ్యాత్మిక–ప్రతీకాత్మక అర్థంకూడా ఉంది.

3. ప్రకాశం. సోముడు చీకటిని తొలగించే వెలుగుతో అనుసంధానించబడతాడు. వెలుగు ఇక్కడ జ్ఞానం, చైతన్యం, దైవిక శక్తికి ప్రతీకగా చదవవచ్చు.

4. జీవశక్తి. ఇషం, ఊర్జం, రయి, వాజం వంటి పదాల ద్వారాఆహారం, శక్తి, సంపద, జీవనసమృద్ధికోరబడుతుంది.

5. బుద్ధి– ఆలోచన. “ధియా”, “మనీషా” వంటి భావాలు వేద కవిత్వంలో ముఖ్యమైనవి. సోముని ప్రభావం కేవలం శారీరక ఉల్లాసం కాదు;చింతన, జ్ఞానం, కవిత్వంతో కూడా అనుసంధానమవుతుంది.

సికతా నివావరి గురించి ఆధునిక పరిశోధకుల అభిప్రాయం:

1.మౌ దాస్ గుప్త — Women Seers of the Rgveda

సికతా నివావరి గురించి అత్యంత ఉపయోగకరమైన ఆధారం మౌదాస్ గుప్తరచించిన విమెన్ సీర్స్ ఆఫ్ ద రిగ్వేద(Women Seers of the Rgveda). మోతీలాల్బనారస్ దాస్(Motilal Banarsidass)ప్రచురణలో ఈ గ్రంథం సికతా – నివావరిని “two women seers”గా పేర్కొంటుంది. వారికిఋగ్వేదం 9.86.11–20ఆపాదించబడిందని చెబుతుంది. 

అంటే ఈ పరిశోధనా గ్రంథం ప్రకారంసికతా–నివావరి అనే ఇద్దరు స్త్రీ ఋషులుగాచూడబడుతున్నారు. ఇది మనం ఇంతకుముందు చర్చించిన “శ్రీకృష్ణ నివావరి భార్య” కథనానికి భిన్నమైన దృక్కోణం.ఇంకా ఈ గ్రంథం ఒక ముఖ్యమైన జాగ్రత్తను కూడా తీసుకుంటుంది. ఋగ్వేదంలోని మహిళా ఋషులలో కొందరు నిజమైన చారిత్రక మహిళలు కావచ్చు. మరికొందరుపౌరాణిక పాత్రలు, దైవిక వ్యక్తీకరణలు లేదా personified abstractions కావచ్చని పరిశోధకులు భావిస్తున్నారని చెబుతుంది. 

2. ఎ.ఎస్. ఆల్టెకర్ (A. S. Altekar). ది పొజిషన్ ఆఫ్ విమెన్ ఇన్ హిందూ సివిలైజేషన్ (The Position of Women in Hindu Civilization)

మహిళల ప్రాచీన విద్యా స్థితిపై ప్రసిద్ధ పరిశోధకుడుఎ.ఎస్. అల్టేకర్(A. S. Altekar)కూడా సికతా నివావరిని మహిళా వేదకర్తలలో చేర్చాడు.అతని అభిప్రాయం ప్రకారం ప్రాచీన కాలంలో మహిళా కవయిత్రులు వేద మంత్రాలను రచించారు. ఋగ్వేదంలో మహిళలకు ఆపాదించబడిన మంత్రాలు ఉన్నాయి. సికతా నివావరిని కూడా అలాంటి మహిళా వేదకర్తగా పేర్కొంటాడు. అయితే Altekarఅభిప్రాయంలో కూడా ఒక ముఖ్యమైన పద్ధతి ఉంది.తరువాతి కాలపు సర్వానుక్రమణికలో ఉన్న అన్ని స్త్రీ ఋషులను ఒకే స్థాయిలో చారిత్రక వ్యక్తులుగా తీసుకోకూడదు. కొందరు పౌరాణిక/ప్రతీకాత్మక వ్యక్తులై ఉండవచ్చని ఆయన చర్చలో కనిపిస్తుంది. 

3. ఆధునిక పరిశోధనలో ముఖ్యమైన ప్రశ్న

ఇక్కడే ఆలోచించాల్సిన విషయం ఏమిటంటే“సికతా నివావరి అనే చారిత్రక మహిళ తప్పకుండా జీవించింది”అని చెప్పడానికి మనకు ఆమె జీవితానికి సంబంధించిన శాసనం, తేదీ, కుటుంబ వివరాలు, స్థలం వంటి స్వతంత్ర ఆధారాలు లేవు.కానీ మరోవైపు“సికతా నివావరి అనే స్త్రీ ఋషి సంప్రదాయంలో అసలు లేనే లేదు”అని చెప్పడం కూడా సరైంది కాదు. దానికి ఉదాహరణగా మనం గ్రహించవలసిన విషయాలున్నాయి.

• ఋగ్వేద సంప్రదాయంలో 9.86.11–20కి ఆమె పేరు ఆపాదించబడింది.

• ఆధునిక పరిశోధనా గ్రంథాలు ఆమెను మహిళా ఋషిగా చర్చిస్తున్నాయి.

• Altekarవంటి పరిశోధకులు ఆమెను వేద మంత్రకర్తగా స్వీకరిస్తున్నారు. 

కాబట్టి“సికతా నివావరి ఒక వేద ఋషికగా సంప్రదాయంలో గుర్తించబడింది”అనేది బలమైన వాక్యం.

“ఆమె క్రీస్తుపూర్వం 3వ శతాబ్దంలో గుజరాత్‌లో జీవించింది”అనేది మాత్రం ఆధారరహితమైనది.

మరికొన్ని చోట్ల చర్చించబడే “శ్రీకృష్ణ నివావరి భార్య” కథనాన్ని ఎలా చూడాలి?ఇంతవరకు పరిశీలించిన ఆధారాల్లోప్రధాన పరిశోధనా గ్రంథాలు సికతా నివావరిని శ్రీకృష్ణ నివావరి భార్యగా గుర్తించలేదు.

దానికి బదులుగావిమెన్ సీర్స్ ఆఫ్ ద రిగ్వేద(Women Seers of the Rgveda)నేరుగాసికతా నివావరి- టూ విమన్ సీర్స్ (Sikata and Nivavari — two women seers)అని పేర్కొంటుంది. 

సికతా నివావరిని “స్త్రీవాది”గా పిలవచ్చా?

ఆమెను ఆధునిక అర్థంలో “ఫెమినిస్ట్” అని పిలవడం సరైంది కాదు.

ఎందుకంటే ఆమె మంత్రాలలో ఆధునిక స్త్రీవాదానికి సంబంధించిన సామాజిక హక్కులు, పితృస్వామ్య వ్యతిరేకత,లింగ సమానత్వం వంటి ప్రత్యక్ష వాదనలు కనిపించవు. అయితే ఆమె ప్రాధాన్యం మరొకచోట ఉంది. వేద మంత్రాన్ని దర్శించిన స్త్రీగా ఆమె పేరు నిలిచింది. అంటే జ్ఞానం, మంత్రదర్శనం, ఆధ్యాత్మిక అనుభూతి వంటి రంగాలలో స్త్రీ స్వరం కూడా వేదసంప్రదాయంలో నమోదైందని ఆమె ఉనికి తెలియజేస్తుంది. ఇది చాలా బలమైన విషయం.

ఆధునిక కాలానికి సికతా నివావరి ఇచ్చే సందేశం

సికతా నివావరి మనకు వ్యక్తిగత జీవితకథను ఇవ్వదు. ఆమె జీవితం గురించి కథలు చెప్పడానికి ఆధారాలు చాలా తక్కువ. కానీ ఆమెస్వరంమాత్రం ఉంది.

వేల సంవత్సరాల క్రితం ఒక స్త్రీ మంత్రద్రష్టగా నిలిచిందనే వాస్తవం, జ్ఞానాన్ని సృష్టించే హక్కు పురుషులకు మాత్రమే పరిమితం కాలేదనే విషయాన్ని మనకు గుర్తుచేస్తుంది.

నేటి యువతకు దీని నుంచి తీసుకోవలసిన సందేశం.

ప్రశ్నించే హక్కు, ఆలోచించే హక్కు, జ్ఞానాన్ని అన్వేషించే హక్కు — ఇవి ఎవరి లింగానికీ పరిమితం కావు.

అదే సమయంలో ప్రాచీన సమాజాన్ని నేటి ప్రమాణాలతో పూర్తిగా కొలవకుండా, అందులో కనిపించే స్త్రీ స్వరాలను చారిత్రక సందర్భంలో అర్థం చేసుకోవాలి.

సికతా నివావరి గురించి మనకు తెలిసిన చారిత్రక సమాచారం చాలా పరిమితమైనదే. ఆమె జన్మస్థలం ఏమిటి, కుటుంబం ఎవరు, వ్యక్తిగత జీవితం ఎలా సాగింది వంటి విషయాలను ఋగ్వేదం చెప్పదు. కానీ ఆమెకు ఆపాదించబడిన మంత్రాలు మాత్రం ఆమె ఆలోచనా ప్రపంచానికి ఒక చిన్న కిటికీని తెరుస్తాయి.

ఋగ్వేదం 9.86లోని 11–20 మంత్రాలలో ప్రవహించే సోముడు, ప్రకృతి, వెలుగు, శుద్ధి, జీవశక్తి, సంపద, జ్ఞానం వంటి భావాలు పరస్పరం ముడిపడి కనిపిస్తాయి. ఈ మంత్రాల ద్వారా సికతా నివావరి ఒక మంత్రద్రష్టగా మన ముందుకు వస్తుంది.

ఆమెను ఆధునిక అర్థంలో స్త్రీవాదిగా పిలవడం అవసరం లేదు. కానీ వేద మంత్రసంప్రదాయంలో ఒక స్త్రీ స్వరం కూడా స్థానం సంపాదించిందన్న వాస్తవం మాత్రం ఎంతో విలువైనది. ఆమె వ్యక్తిగత జీవితం చరిత్రలో కనుమరుగైపోయినా, ఆమె మంత్రస్వరం మాత్రం వేల సంవత్సరాల తరువాత కూడా మనకు చేరింది.

అందుకే సికతా నివావరి ప్రాధాన్యం ఆమె గురించి మనకు తెలిసిన విషయాల సంఖ్యలో కాదు. ఆమె పేరు వెనుక నిలిచిన ఆ మంత్రస్వరంలో ఉంది. జ్ఞానాన్వేషణకు లింగభేదం లేదని గుర్తుచేసే ప్రాచీన స్వరాలలో ఆమెది కూడా ఒకటి.