స్వతంత్ర భావవ్యక్తీకరణకు ప్రాచీన స్వరంయామి కథ కేవలం ఒక స్త్రీ ప్రేమను వ్యక్తం చేసిన కథ కాదు. కోరిక, బంధుత్వం, ధర్మం, నైతిక హద్దులు వంటి ప్రశ్నలను ఒక స్త్రీ స్వయంగా లేవనెత్తిన సంభాషణగా ఋగ్వేదంలోని యమ–యామి సూక్తంతెలియచేస్తుంది.
యామి వేదసంప్రదాయంలో వివస్వంతుడు (సూర్యుడు), సరణ్యూ దంపతుల కుమార్తెగా, యముని కవల సోదరిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. అయితే ఆమె జననం, బాల్యం, వ్యక్తిగత జీవితం గురించిన సమగ్ర వివరాలు ఋగ్వేదంలోని యమి–యమ సంవాద సూక్తంలో లభించవు. ఆమె గురించి మనకు తెలిసిన విషయాలను పరిశీలించేటప్పుడు వేదమంత్రాల్లోని సూచనలను, తరువాతి సంప్రదాయాల్లోని కథనాలను వేరువేరుగా గుర్తించాలి.యామి మనకు పరిచయమయ్యేది ప్రధానంగా ఋగ్వేదంలోని ఒక సంభాషణ సూక్తం ద్వారా అనివిదితమౌతోంది. ఆమెను వేదసంప్రదాయంలోని పాత్రగా, ఆ సూక్తంలో వినిపించే స్త్రీ స్వరంగా విశ్లేషించడం సముచితం.
యామి, యముని కవల సోదరిగా ఋగ్వేదంలోని పదవ మండలం, పదవ సూక్తం ఋగ్వేదం 10.10లో కనిపిస్తుంది. ఈ సూక్తాన్ని సాధారణంగా యమ–యామి సంవాద సూక్తం అంటారు. ఇందులో యామి,యముడు పరస్పరం సంభాషించుకుంటారు.
యామి గురించి అధ్యయనం చేసేటప్పుడు మూడు అంశాలను వేరుగా చూడాలి.
పురాణ–వేద సంప్రదాయంలోని యామి -యముని కవల సోదరి.
సూక్తంలోని యామి – తన అన్న యమునితో సంభాషిస్తూ తన ఆకాంక్షలను, వాదనలను వ్యక్తం చేసే స్త్రీ.
ఋషికగా యామి -కొన్ని ఋషికల జాబితాల్లో ఆమె పేరు కనిపిస్తుంది. అయితే ఒక సూక్తంలో పాత్రగా మాట్లాడటం, ఆ సూక్తానికి ఋషిగా సంప్రదాయంలో పేరు ఆపాదించబడటం రెండూ ఒకటి కావు.
యామి చారిత్రకంగా ఎప్పుడు జన్మించింది, ఎక్కడ జీవించింది అనే వివరాలకు నిర్ధారిత ఆధారాలు లేవు. అందువల్ల ఆమెను ఒక నిర్దిష్ట చారిత్రక మహిళగా కాకుండా, ఋగ్వేద సంభాషణలోని పాత్రగా పరిశీలించాలి.
ఋగ్వేదం 10.10 — ఈ సూక్తం ఎందుకు ప్రత్యేకం
ఈ సూక్తంలో యామి తన కవల సోదరుడైన యమునితో కలిసి సంతానం పొందాలని కోరుతుంది. యముడు మాత్రం సోదరుడు–సోదరి మధ్య అలాంటి సంబంధం ధర్మవిరుద్ధమని తిరస్కరిస్తాడు. యామి తన కోరికకు కారణాలు చెబుతుంది. యముడు తన నిరాకరణకు కారణాలు వివరిస్తాడు. ఈ విధంగా సూక్తం ఒకవాదప్రతివాదంగా సాగుతుంది.
ఈ సంభాషణలో ప్రధానమైన ప్రశ్నలు:
వ్యక్తిగత కోరికకు ఎంత ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి?
బంధుత్వానికి సంబంధించిన హద్దులు ఏమిటి?
ఒకరు కోరుకున్నదాన్ని మరొకరు తిరస్కరించగలరా?
నైతిక నియమాలను సమర్థించడానికి ఏ రకమైన వాదనలు వినిపిస్తారు?
ఈ ప్రశ్నలను ఆధునిక నైతిక దృష్టితో విశ్లేషించవచ్చు. అయితే నేటి నైతిక భావనలను యథాతథంగా వేదకాలానికి ఆపాదించలేము.
యామి వాదనలోని ముఖ్యాంశాలు:
యామి తన కోరికను ఒకే మాటలో చెప్పి ఆగిపోదు. యముని ఒప్పించడానికి వివిధ వాదనలు వినిపిస్తుంది. ఈ సంభాషణలో ఆమె మాటలను పరిశీలిస్తే, ఆమె తన ఆకాంక్షను దాచకుండా, దానికి కారణాలు చూపుతూ మాట్లాడుతున్నట్లు కనిపిస్తుంది.
మొదటి అంశం: సంతానం కోసం ఆకాంక్ష. సూక్తం ప్రారంభంలోనే యామి తన ఆకాంక్షను వ్యక్తం చేస్తుంది. తన సోదరుడితో సంబంధం ద్వారా సంతానం కలగాలని ఆమె కోరుతుంది. తొలి మానవుల కాలంలో సంతానోత్పత్తి ఎలా ప్రారంభమైందనే ప్రశ్న కూడా ఈ సంభాషణ వెనుక ఉన్నట్లు కొందరు పరిశోధకులు భావించారు. అయితే ఇది సూక్తానికి సంబంధించిన ఒకవ్యాఖ్యానం మాత్రమే. నిర్ధారిత చారిత్రక సంఘటన కాదు.
రెండవ అంశం: యముని నిరాకరణ.యముడు యామి కోరికను అంగీకరించడు. సోదరుడు–సోదరి మధ్య సంబంధం తగదని చెబుతాడు. దేవతలు, నైతిక నియమాలు, ఇతరుల దృష్టి వంటి అంశాలను తన వాదనకు ఆధారంగా చూపిస్తాడు.
ఇక్కడ గమనించాల్సిన విషయం ఏమిటంటే, యామి తన కోరికను వ్యక్తం చేసినప్పటికీ, యముడు దానిని అంగీకరించాల్సిన పరిస్థితి లేదు. అతడు తన నిర్ణయాన్ని స్పష్టంగా తెలియజేస్తాడు. ఈ సంభాషణలో ఇద్దరిమధ్య అభిప్రాయభేదం ప్రధానమైనది.
మూడవ అంశం: యామి తన కోరికను మళ్లీ సమర్థిస్తుంది. ఋగ్వేదం 10.10.7లో యామి తన ప్రేమను, యమునితో కలిసి ఉండాలనే కోరికను మరింత స్పష్టంగా చెబుతుంది. ఆ మంత్రానికి గ్రిఫిత్ చేసిన ఆంగ్ల అనువాదంలో ఆమె తనను యముని భార్యగా భావించి అతనితో శయనించాలనే ఆకాంక్షను వ్యక్తం చేస్తుంది.
ఈ భాగంలో యామి స్వరం ప్రత్యక్షంగా, స్పష్టంగా ఉంటుంది. ఆమె తన కోరికను పరోక్షంగా సూచించడం లేదుయముడు దానిని అంగీకరించాలని వాదిస్తోంది.
అయితే ఈ వాదనను ఆధునిక అర్థంలో స్త్రీకి సంపూర్ణ లైంగిక స్వేచ్ఛ ఉందని నిరూపించే ఆధారంగా తీసుకోకూడదు. ఈ సూక్తం ఒక నిర్దిష్ట పురాణ–వేద సందర్భంలో సాగే సంభాషణ.
నాలుగవ అంశం: యామి తన వాదనను కొనసాగిస్తుంది. యముడు తిరస్కరించిన తరువాత కూడా యామి తన భావాలను వ్యక్తం చేస్తుంది. తన కోరికకు ఎదురైన నిరాకరణపై అసంతృప్తిని చూపుతుంది. మరోవైపు, యముడు ఆమెను మరొక పురుషుడిని భర్తగా స్వీకరించమని సూచిస్తాడు.
చివరకు యముడు తన నిర్ణయాన్ని మార్చుకోడు. ఈ విధంగా సూక్తం యామి కోరికతో ప్రారంభమైనప్పటికీ, ఆమె కోరుకున్న సంబంధం నెరవేరినట్లు ముగియదు.
యామి వ్యక్తిత్వాన్ని ఎలా అర్థం చేసుకోవాలి?
యామి గురించి ఆమెను కేవలం “కోరికను వ్యక్తం చేసిన స్త్రీ”గా పరిమితం చేయడం కంటే, సంభాషణలో ఆమె పోషించే పాత్రను పరిశీలించడం మంచిది.
మొదటిది — భావవ్యక్తీకరణ. యామి తన కోరికను దాచిపెట్టదు. తనకు కావలసినదేమిటో స్పష్టంగా చెబుతుంది.
రెండవది — వాదించే స్వభావం. ఆమె కేవలం భావోద్వేగాన్ని వ్యక్తం చేయడం మాత్రమే కాదు. యముని ఒప్పించడానికి కారణాలు చూపిస్తుంది. ఆమె మాటలకు యముడు సమాధానాలు చెప్పాల్సి వస్తుంది.
మూడవది — అభిప్రాయభేదం. యామి, యముడు ఒకే విషయాన్ని వేర్వేరు కోణాల్లో చూస్తారు. యామి తన ఆకాంక్షను ముందుకు తెస్తే, యముడు నైతిక హద్దులను ప్రస్తావిస్తాడు.
నాలుగవది — నిరాకరణను ఎదుర్కోవడం. యామి కోరుకున్నది నెరవేరదు. అందువల్ల ఈ సూక్తం ఆమె ఆకాంక్షను మాత్రమే కాకుండా, కోరికకు ఎదురయ్యే నిరాకరణను కూడా చూపిస్తుంది.
ఇవన్నీ ఆధునిక పాఠకుడు పరిశీలించగల అంశాలు. అయితే యామి ఉద్దేశం, ఆమె మానసిక స్థితి గురించి సూక్తం చెప్పినదానికంటే ఎక్కువగా ఊహించకూడదు.
యామి కథలోని నైతిక ప్రశ్న. ఈ సూక్తంలోని అత్యంత ముఖ్యమైన అంశం యామి–యముల మధ్య ఉన్న బంధుత్వం. వారు కవల సోదరసోదరీమణులు. యామి కోరుకున్న సంబంధాన్ని యముడు తిరస్కరించడమే సూక్తంలోని ప్రధాన సంఘర్షణ.
కాబట్టి ఈ సూక్తాన్ని కేవలం ప్రేమకథగా చూడటం సరిపోదు. ఇందులో వ్యక్తిగత ఆకాంక్షకు ఎదురుగా నైతిక నియమం నిలుస్తుంది. ఇద్దరి మధ్య జరిగే సంభాషణ ద్వారా ఆ సంఘర్షణ కవితాత్మకంగా వ్యక్తమవుతుంది. ఆధునిక పరిశోధనలోనూ ఈ సూక్తాన్ని కవలల సంబంధం, సంతానోత్పత్తి, నైతిక నియమాలు, సంభాషణా కవిత్వం వంటి కోణాల్లో పరిశీలించారు.
యామి — ఆధునిక స్త్రీవాద దృష్టిలో
ఆధునిక స్త్రీవాద పఠనంలో యామి పాత్రను మూడు కోణాల్లో పరిశీలించవచ్చు
స్త్రీ స్వరం: యామి తన కోరికను తానే వ్యక్తం చేస్తుంది. ఆమె మాటలు ఇతరులు చెప్పిన వర్ణన ద్వారా కాకుండా, సంభాషణలో ప్రత్యక్షంగా వినిపిస్తాయి.
స్త్రీ వాదన: ఆమె తన అభిప్రాయాన్ని చెప్పి, దానిని సమర్థించడానికిప్రయత్నం.
స్త్రీ యొక్క ఇష్టాయిష్టాలు (సమ్మతి మరియు తిరస్కరణ): యామి యొక్క ఇష్టానికి యముడు అంగీకరించలేదు. దీని ద్వారా, ఒకరి ఇష్టం మరొకరి అంగీకారాన్ని లేదా సమ్మతిని ఆటోమేటిక్గా (తానే స్వయంచాలకంగా) పొందదు అనే అంశాన్ని కూడా ఆధునిక పాఠకులు విశ్లేషించవచ్చు.
స్త్రీ కోరిక – సమ్మతి, నిరాకరణ: యామి తన కోరికను వ్యక్తం చేస్తుంది. అయితే యముడు దానికి సమ్మతించడు. దీనివల్ల ఒకరి కోరికకు మరొకరు తప్పనిసరిగా సమ్మతించాల్సిన అవసరం లేదనే అంశాన్ని ఆధునిక పాఠకులు పరిశీలించవచ్చు. ఒకరి వ్యక్తిగత కోరిక ఎంత ముఖ్యమో, మరొకరి సమ్మతి కూడా అంతే ముఖ్యమనే ఆధునిక భావనతో ఈ సంభాషణను విశ్లేషించవచ్చు.
ఈ చివరి అంశాన్ని ప్రస్తుతకాల సమ్మతి (consent) అనే భావనతో పోల్చేటప్పుడు జాగ్రత్తగా పరిశీలించాలి. ఆధునిక సమ్మతి సిద్ధాంతం ఈ సూక్తంలో పూర్తిగా ప్రతిపాదించబడిందని చెప్పలేం. అయితే యామి కోరిక, యముని నిరాకరణ అనే అంశాలు నేటి పాఠకుడికి ఈ ప్రశ్నలను ఆలోచించే అవకాశం కల్పిస్తాయి.
యామి నిజంగా వేద ఋషికేనా?
ఋగ్వేదం 10.10 అనేది యమ–యామి సంవాద సూక్తం. భారత ప్రభుత్వ వేదిక్ హెరిటేజ్ పోర్టల్ కూడా ఈ సూక్తాన్ని ఆ పేరుతో గుర్తిస్తుంది.
అయితే సూక్తంలో యామి మాట్లాడుతుంది కాబట్టి, ఆ సూక్తంలోని అన్ని మంత్రాలు యామి దర్శించినవే అని తేల్చకూడదు. వేదసంప్రదాయంలోని ఋషి-ఆపాదనను ప్రత్యేకంగా పరిశీలించాలి.
అలాగే యామి చారిత్రకంగా తొలి స్త్రీ అని, ఆమెకు ఖచ్చితమైన జననకాలం ఉందని లేదా ఆమె జీవితంలోని సంఘటనలు నిజంగా జరిగినవని చెప్పడానికి తగిన ఆధారాలు లేవు. ఆమె గురించి నిర్ధారించగలిగే ప్రధాన సాహిత్య ఆధారం ఋగ్వేదం 10.10లోని సంభాషణ.ఋగ్వేదం, మండలం 10, సూక్తం 10 —యమి–యముల సంవాదంలోని 14 మంత్రాలు సంస్కృత మంత్రాలు.
మూలపాఠానికి భారత ప్రభుత్వ సాంస్కృతిక మంత్రిత్వశాఖ ఆధ్వర్యంలోని వేదిక్ హెరిటేజ్ పోర్టెల్(Vedic Heritage Portal) లోని ఋగ్వేద శాకలసంహితను ఆధారంగా తీసుకోబడింది.
మంత్రం 1 — ఋగ్వేదం 10.10.1
యామి వాక్కుగా సంప్రదాయంగా అర్థం చేసుకునే మంత్రం.
ఓ చిత్సఖాయం సఖ్యా వవృత్యాం తిరః పురూ చిదర్ణవం జగన్వాన్।
పితుర్నపాతమా దధీత వేధా అధి క్షమి ప్రతరం దీధ్యాః॥
భావం:యామి తన స్నేహితుడైన యమునితో సన్నిహిత సంబంధాన్ని కోరుతుంది. విశాలమైన సముద్రాన్ని దాటి వచ్చినట్లుగా, భవిష్యత్తును దృష్టిలో ఉంచుకుని తండ్రి వంశానికి వారసుడైన కుమారుడు కలగాలనే ఆకాంక్షను వ్యక్తం చేస్తుంది.
వివరణ:సూక్తం ప్రారంభంలోనే సంతానోత్పత్తి, వంశపరంపర అనే అంశాలు వస్తాయి. యామి తన కోరికను వ్యక్తిగత భావంగా మాత్రమే కాకుండా, భవిష్యత్తు తరాల ప్రశ్నతో అనుసంధానిస్తుంది.
మంత్రం 2 — ఋగ్వేదం 10.10.2.
న తే సఖా సఖ్యం వష్ట్యేతత్సలక్ష్మా యద్విషురూపా భవాతి।
మహస్పుత్రాసో అసురస్య వీరా దివో ధర్తార ఉర్వియా పరి ఖ్యన్॥
భావం:యముడు యామి కోరుతున్న సంబంధాన్ని అంగీకరించడు. ఒకే కుటుంబానికి చెందినవారైనా, వారి పాత్రలు, స్వరూపాలు వేర్వేరుగా ఉన్నాయని సూచిస్తూ తన నిరాకరణను వ్యక్తం చేస్తాడు.
వివరణ:ఇక్కడ యముడు యామి వాదనకు ప్రతిస్పందిస్తున్నాడు. యామి ఇద్దరి మధ్య సన్నిహితత్వాన్ని ముందుకు తెస్తే, యముడు వారి బంధుత్వానికి సంబంధించిన భేదాన్ని, నైతిక హద్దును ప్రస్తావిస్తున్నాడు.
ఈ మంత్రం నుంచి యముడు యామి కోరికను అంగీకరించలేదనే విషయం స్పష్టంగా అర్థమవుతోంది.
మంత్రం 3 — ఋగ్వేదం 10.10.3
ఉశంతి ఘా తే అమృతా ఏతదేకస్య చిత్త్యజసం మర్త్యస్య।
ని తే మనో మనసి ధాయ్యస్మే జన్యుః పతిస్తన్వమా విశ్యాః॥
భావం:యామి తన వాదనను కొనసాగిస్తూ, అమరులైన దేవతలు కూడా ఇటువంటి సంబంధాన్ని కోరుకుంటారని సూచిస్తుంది. మానవుల విషయంలోనూ ఈ ఆకాంక్షను పూర్తిగా నిరాకరించకూడదనే భావాన్ని ముందుకు తెస్తుంది.
వివరణ:ఈ మంత్రంలో యామి తన కోరికకు సమర్థన చూపే ప్రయత్నం చేస్తుంది. దేవతలు, మానవులు, ఆకాంక్షల మధ్య సంబంధాన్ని ప్రస్తావిస్తుంది.
ఇక్కడ ఒక జాగ్రత్తా గమనించాల్సిన విషయంయామి చెప్పిన మాటలను వేదకాలంలో సోదరుడు–సోదరి సంబంధం సాధారణంగా అంగీకరించబడిందనే చారిత్రక సాక్ష్యంగా తీసుకోకూడదు. ఇది సంభాషణలోని ఒక పాత్ర తన వాదనను సమర్థించుకునే విధానం.
మంత్రం 4 — ఋగ్వేదం 10.10.4
న యత్పురా చకృమా కద్ధ నూనమృతా వదంతో అనృతం రపేమ।
గంధర్వో అప్స్వప్యా చ యోషా సా నో నాభిః పరమం జామి తన్నౌ॥
భావం:గతంలో ఏదైనా జరిగి ఉంటే, ఇప్పుడు సత్యం మాట్లాడుతున్నామని చెప్పుకుంటూ అసత్యం పలకకూడదనే భావం ఇందులో కనిపిస్తుంది. గంధర్వుడు, జలాలతో సంబంధం కలిగిన స్త్రీ వంటి ప్రస్తావనల ద్వారా యామి తన వాదనకు పురాతనమైన లేదా దైవికమైన నేపథ్యాన్ని చూపే ప్రయత్నం చేస్తుంది.
వివరణ:ఈ మంత్రంలోని గంధర్వుడు, అప్సరసలకు సంబంధించిన సూచనలను ఖచ్చితంగా ఒకే విధంగా అర్థం చేసుకోవడం కష్టం. వేదంలోని పురాతన పదప్రయోగాలు, రూపకాలు, పురాణసంబంధిత సూచనలు ఇందులో కలిసివున్నాయి.
ఈ మంత్రాన్ని “యామి తన వాదనను బలపరచడానికి పూర్వపు దైవిక ఉదాహరణలను ప్రస్తావిస్తుంది” అని వివరించవచ్చు. అయితే ఆమె ఉద్దేశం పూర్తిగా నిర్ధారితమైందని చెప్పకూడదు.
మంత్రం 5 — ఋగ్వేదం 10.10.5
గర్భే ను నౌ జనితా దంపతీ కర్దేవస్త్వష్టా సవితా విశ్వరూపః।
నకిరస్య ప్ర మినంతి వ్రతాని వేద నావస్య పృథివీ ఉత ద్యౌః॥
భావం:తమ జననం, ఉనికి గురించి యామి మాట్లాడుతుంది. విశ్వరూపుడైన త్వష్ట, సవిత వంటి దైవిక శక్తులను ప్రస్తావిస్తూ, తమకు సంబంధించిన విధులు లేదా నియమాలను దేవతలే తెలుసుననే భావాన్ని సూచిస్తుంది.
వివరణ:ఈ మంత్రం గర్భం, జననం, దైవిక సృష్టి వంటి అంశాలను ప్రస్తావిస్తుంది. యామి తన వాదనను వ్యక్తిగత కోరిక పరిధి నుంచి సృష్టి, జననం, దైవిక నియమాల ప్రశ్నల వైపు విస్తరించినట్లు కనిపిస్తుంది.
అయితే ఇక్కడి పదాల అన్వయంపై అనువాదకుల మధ్య భేదాలున్నందున, ఈ మంత్రం ఆధారంగా యామి–యముల జననానికి సంబంధించిన పూర్తి కథను నిర్మించడం సరికాదు.
మంత్రం 6 — ఋగ్వేదం 10.10.6
కో అస్య వేద ప్రథమస్యాహ్నః క ఈం దదర్శ క ఇహ ప్ర వోచత్।
బృహన్మిత్రస్య వరుణస్య ధామ కదు బ్రవ ఆహనో వీచ్యా నౄన్॥
భావం:మొదటి దినం గురించి ఎవరికీ పూర్తిగా తెలుసు? దాన్ని ఎవరు చూశారు? ఎవరు ఇక్కడ వివరించగలరు? మిత్రుడు, వరుణుడు వంటి దేవతల మహత్తర స్థానం, వారి నియమాల గురించి ప్రశ్నలు లేవనెత్తబడుతున్నాయి.
వివరణ:ఇది సూక్తంలోని అత్యంత ఆసక్తికరమైన మంత్రాల్లో ఒకటి. సంభాషణ వ్యక్తిగత కోరిక, బంధుత్వం అనే అంశాల నుంచి ఆది కాలం, దైవిక నియమాలు, మానవులకు తెలిసిన జ్ఞానం అనే ప్రశ్నల వైపు మళ్లుతుంది.“మొదటి దినం” అంటే ఏమిటి, దైవిక నియమాలను ఎవరు తెలుసుకోగలరు అనే అంశాలకు వివిధ వ్యాఖ్యానాలున్నాయి. కాబట్టి దీన్ని ఒక నిర్దిష్ట చారిత్రక సంఘటనగా కాకుండా, సృష్టి లేదా ఆది కాలానికి సంబంధించిన ప్రశ్నగా అర్థం చేసుకోవడం అవసరం.
మంత్రం 7 — ఋగ్వేదం 10.10.7
యమస్య మా యమ్యం కామ ఆగంత్సమానే యోనౌ సహశేయ్యాయ।
జాయేవ పత్యే తన్వం రిరిచ్యాం వి చిద్వృహేవ రథ్యేవ చక్రా॥
భావం:“యముని పట్ల నాకు ఆకాంక్ష కలిగింది. ఒకే జన్మస్థానం నుంచి వచ్చిన మనిద్దరం కలిసి శయనించాలని కోరుతున్నాను. భార్య భర్తతో ఉండినట్లుగా, నా శరీరాన్ని అతనితో పంచుకోవాలని కోరుతున్నాను” అనే భావం ఈ మంత్రంలో వ్యక్తమవుతుంది.
వివరణ:యామి ఆకాంక్ష అత్యంత స్పష్టంగా వ్యక్తమయ్యే మంత్రాల్లో ఇది ప్రధానమైనది. ఆమె తన కోరికను దాచిపెట్టకుండా, ప్రత్యక్షంగా చెబుతుంది.
ఈ మంత్రాన్ని ఆధారంగా తీసుకుని యామి వ్యక్తిత్వాన్ని మూడు కోణాల్లో విశ్లేషించవచ్చు. తన కోరికను స్పష్టంగా వ్యక్తం చేయడం;తన వాదనను ప్రత్యక్షంగా వినిపించడం;తన ఆకాంక్షను మరొకరి అంగీకారం పొందేందుకు సమర్థించడానికి ప్రయత్నించడం.అయితే ఈ మంత్రంలో వ్యక్తమైన కోరికను ఆధునిక స్త్రీవాదానికి పూర్తిస్థాయి ఉదాహరణగా ప్రకటించడం కంటే, ‘ప్రాచీన సంభాషణలో స్త్రీ ఆకాంక్ష ప్రత్యక్షంగా వినిపించిన సందర్భం’గా చెప్పడం సముచితం.
మంత్రం 8 — ఋగ్వేదం 10.10.8
న తిష్ఠంతి న ని మిషంత్యేతే దేవానాం స్పశ ఇహ యే చరంతి।
అన్యేన మదాహనో యాహి తూయం తేన వి వృహ రథ్యేవ చక్రా॥
భావం:దేవతల పరిశీలకులు లేదా గూఢచారులు ఎప్పుడూ గమనిస్తూ ఉంటారని యముడు చెబుతాడు. తనను విడిచి మరొక పురుషుని వద్దకు వెళ్లమని, ఈ సంబంధాన్ని కొనసాగించవద్దని సూచిస్తాడు.
వివరణ:యముడు తన నిరాకరణకు సామాజిక, దైవిక నియమాలను ఆధారంగా చూపుతున్నాడు. ఈ మంత్రంలో యామి కోరికకు ఎదురుగా యముని నైతిక స్థానం స్పష్టమవుతుంది.ఇక్కడ యముడు తన నిర్ణయాన్ని కేవలం వ్యక్తిగత అభిప్రాయంగా కాకుండా, దేవతల పర్యవేక్షణ, నియమాల నేపథ్యంలో సమర్థిస్తున్నట్లు కనిపిస్తుంది.
మంత్రం 9 — ఋగ్వేదం 10.10.9
రాత్రీభిరస్మా అహభిర్దశస్యేత్సూర్యస్య చక్షుర్ముహు రున్మిమీయాత్।
దివా పృథివ్యా మిథునా సబంధూ యమీర్యమస్య బిభృయాదజామి॥
భావం:రాత్రులు, పగళ్లు గడుస్తున్నా సూర్యుడు తన కాంతితో ప్రపంచాన్ని చూస్తూనే ఉంటాడు. భూమి, ఆకాశం మధ్య ఉన్న సంబంధాన్ని ప్రస్తావిస్తూ, యామి–యముల బంధుత్వాన్ని ఈ మంత్రం మళ్లీ గుర్తుచేస్తుంది.
వివరణ:ఈ మంత్రంలోని పదాల అన్వయంపై అనువాదాల్లో తేడాలున్నాయి. అందువల్ల ప్రతి పదానికి ఒకే ఖచ్చితమైన అర్థం నిర్ణయించడం కష్టం.అయితే సూక్తంలోని ప్రధాన సంఘర్షణకు ఇది సంబంధించింది. యామి, యముని మధ్య బంధుత్వం, వారి ఆకాంక్షలు, వాటికి సంబంధించిన నియమాలు.
మంత్రం 10 — ఋగ్వేదం 10.10.10
ఆ ఘా తా గచ్ఛానుత్తరా యుగాని యత్ర జామయః కృణవన్నజామి।
ఉప బర్బృహి వృషభాయ బాహుమన్యమిచ్ఛస్వ సుభగే పతిం మత్॥
భావం:యముడు యామితో మాట్లాడుతూ, భవిష్యత్తులో బంధుత్వ సంబంధాలు ఎలా ఉండాలి అనే అంశాన్ని ప్రస్తావిస్తాడు. తనను భర్తగా కోరవద్దని, మరొక పురుషుడిని భర్తగా స్వీకరించాలని సూచిస్తాడు.
వివరణ:ఇక్కడ యముని నిరాకరణ మరింత స్పష్టమవుతుంది. అతడు యామి కోరికను అంగీకరించకుండా, మరొక సంబంధం వైపు వెళ్లాలని చెబుతాడు.యామి తన కోరికను సమర్థించడానికి ప్రయత్నించినప్పటికీ, యముడు తన నిర్ణయాన్ని మార్చుకోవడం లేదు.
మంత్రం 11 — ఋగ్వేదం 10.10
కిం భ్రాతా సద్యదనాథం భవాతి కిము స్వసా యన్నిరృతిం నిగచ్ఛాత్।
కామమూతా బహ్వేతద్రపామి తన్వా మే తన్వం సం పిపృగ్ధి॥
భావం:“సోదరుడు తన సోదరికి తోడుగా నిలవకపోతే ఏమవుతుంది? సోదరి దుస్థితిలో పడితే ఏమవుతుంది?” అనే ప్రశ్నలను యామి లేవనెత్తుతుంది. తన కోరికను వ్యక్తం చేస్తూ, తనతో శారీరకంగా కలవాలని యముని కోరుతుంది.
వివరణ:ఈ మంత్రంలో యామి తన వాదనను భావోద్వేగపూర్వకంగా కొనసాగిస్తుంది. బంధుత్వం అంటే ఒకరికొకరు తోడుగా ఉండటం కాదా అనే ప్రశ్నను ఆమె ముందుకు తెస్తుంది.అయితే ఈ మాటలను యామి సోదరుడి నుంచి ఆశించిన సాధారణ కుటుంబ సహాయంగా మాత్రమే అర్థం చేసుకోకూడదు. ఈ సూక్తం మొత్తం సందర్భంలో ఆమె తనతో శారీరక సంబంధం కలిగి ఉండాలని యముని కోరుతోంది.ఇది యామి ఆకాంక్షను స్పష్టంగా వ్యక్తం చేసే మరో మంత్రం.
మంత్రం 12 — ఋగ్వేదం 10.10.12
న వా ఉ తే తన్వా తన్వం సం పపృచ్యాం పాపమాహుర్యః స్వసారం నిగచ్ఛాత్।
అన్యేన మత్ప్రముదః కల్పయస్వ న తే భ్రాతా సుభగే వష్ట్యేతత్॥
భావం:యముడు తన నిర్ణయాన్ని మళ్లీ స్పష్టం చేస్తాడు. సోదరుడు సోదరితో శారీరక సంబంధం కలిగి ఉండటం తప్పుగా భావించబడుతుందని చెబుతాడు. యామి మరొక పురుషునితో సంతోషంగా జీవించాలని సూచిస్తాడు.
వివరణ:ఈ మంత్రం యముని నైతిక స్థానం స్పష్టంగా తెలియజేస్తుంది. యామి కోరికను అంగీకరించకపోవడానికి బంధుత్వాన్ని ప్రధాన కారణంగా చూపుతున్నాడు.
ఈ సందర్భంలో ఒక ముఖ్యమైన విషయం యామి తన ఆకాంక్షను వ్యక్తం చేయడం, యముడు దానిని తిరస్కరించడం — రెండూ సూక్తంలో సమానంగా ముఖ్యమైనవి. యామి స్వరం వినిపించినంత మాత్రాన యముని నిరాకరణ తొలగిపోదు.
మంత్రం 13 — ఋగ్వేదం 10.10.
బతో బతాసి యమ నైవ తే మనో హృదయం చావిదామ।
అన్యా కిల త్వాం కక్ష్యేవ యుక్తం పరి ష్వజాతే లిబుజేవ వృక్షమ్॥
భావం:యామి యమునితో అసంతృప్తిని వ్యక్తం చేస్తుంది. అతని మనసును, హృదయాన్ని తాను అర్థం చేసుకోలేకపోయానని అంటుంది. మరొక స్త్రీ అతనితో సన్నిహితంగా ఉంటుందని సూచిస్తుంది.
వివరణ:ఈ మంత్రంలో యామి మాటల్లో నిరాశ, అసంతృప్తి కనిపిస్తాయి. తాను కోరుకున్న సంబంధాన్ని యముడు తిరస్కరించడంతో అతని మనసును అర్థం చేసుకోలేకపోతున్నానని ఆమె చెబుతుంది.
ఇది యామి వ్యక్తిత్వంలోని మరో కోణం. ఆమె కేవలం కోరికను ప్రకటించే పాత్ర మాత్రమే కాదు; తన ఆకాంక్షకు ఎదురైన నిరాకరణపై స్పందించే వ్యక్తిగా కూడా కనిపిస్తుంది.
మంత్రం 14 — ఋగ్వేదం 10.10.
అన్యమూ షు త్వం యమ్యన్య ఉ త్వాం పరి ష్వజాతే లిబుజేవ వృక్షమ్।
తస్య వా త్వం మన ఇచ్ఛ స వా తవాధా కృణుష్వ సంవిదం సుభద్రామ్॥
భావం:యముడు యామితో మాట్లాడుతూ, ఆమె మరొక పురుషుని కోరుకోవాలని, మరొక పురుషుడు ఆమెను కోరుకోవచ్చని సూచిస్తాడు. పరస్పర అంగీకారంతో ఒక అనుకూలమైన సంబంధాన్ని ఏర్పరచుకోవాలని చెబుతాడు.
వివరణ:ఈ మంత్రంతో సంవాదం ముగుస్తుంది. యముడు తన నిర్ణయాన్ని మార్చుకోడు. యామి తన ఆకాంక్షను వ్యక్తం చేసినప్పటికీ, ఆమె కోరుకున్న సంబంధం నెరవేరినట్లు సూక్తం చెప్పదు.
అందువల్ల ఈ ముగింపు యామి కోరిక విజయాన్ని కాకుండా, ఇద్దరి మధ్య ఉన్న అభిప్రాయభేదాన్ని, యముని నిరాకరణను ప్రధానంగా చూపిస్తుంది.
మొత్తం సూక్తం నుంచి మనం గ్రహించాల్సిన అంశాలు
మంత్రాలుప్రధాన భావం
10.10.1–5యామి ఆకాంక్ష, సంతానం, జననం, దైవిక నియమాల ప్రస్తావన
10.10.6ఆది కాలం, దైవిక నియమాల గురించి ప్రశ్నలు
10.10.7–9యామి కోరికను స్పష్టంగా వ్యక్తం చేయడం; యముని నిరాకరణ
10.10.10–12యముడు తన నిరాకరణను సమర్థించడం; యామి తన వాదనను కొనసాగించడం
10.10.13–14యామి అసంతృప్తి; యముని నిర్ణయంతో సంవాదం ముగియడం
ముఖ్యమైన పరిశోధనా గమనిక
భారత ప్రభుత్వ వేదిక్ హెరిటేజ్ పోర్టల్లో ఈ సూక్తానికి సంబంధించిన ఋషి-ఆపాదన వివరాలు కూడా ఉన్నాయి. ఆ వివరాల్లో యామి, యములకు వేర్వేరు మంత్రాలు ఆపాదించబడ్డాయి. కాబట్టిసూక్తంలోని యామి పాత్ర, యామి ఋషికగా ఆపాదించబడిన మంత్రాలు అనే రెండు అంశాలను ఒకటిగా చూడకూడదు.
ఆధునిక పరిశోధకుల విశ్లేషణను పరిశీలిస్తే, యామి గురించి మరింత లోతుగా తెలుసుకోవడానికి ఒక ముఖ్యమైన విషయం కనిపిస్తుంది. యామి కేవలం యముని సోదరిగా మాత్రమే కాకుండా, మానవజాతి ఆవిర్భావానికి సంబంధించిన ప్రాచీన పురాణకల్పనలో కీలకమైన స్త్రీపాత్రగా కూడా అధ్యయనం చేయబడుతోంది.అయితే ఆమె చారిత్రక జీవితాన్ని నిర్ధారించే ఆధారాలు ఉన్నాయని దీని అర్థం కాదు.
ఆధునిక పరిశోధకులు యామి గురించి ఏమంటున్నారు?
లియోనిడ్ కులికోవ్ — యామి మూలం, స్వరూపం
వేదభాషా పరిశోధకుడు లియోనిడ్ కులికోవ్ 2018లో ప్రచురించిన ది ఫస్టు వుమన్ యామి, హర్ ఒరిజిన్ అండ్ హర్ స్టేటస్ఇన్ ఇండో-ఇరానియన్ మైతాలజి (The First Woman Yamī, Her Origin and Her Status in Indo-Iranian Mythology) అనే పరిశోధనా వ్యాసంలో యామి, యముల మూలం, వారి కవల సంబంధం, ఇండో-ఇరానియన్ పురాణసంప్రదాయాలతో ఉన్న పోలికలను పరిశీలించారు.
ఆయన పరిశీలనలో ముఖ్యమైన అంశాలు. యామి, యములను ఆదిమానవ జంటగా భావించే పురాణ సంప్రదాయం ఉంది.
ఋగ్వేదం 10.10లో యామి తన కవల సోదరుడైన యమునితో సంతానం కోసం కలవాలని కోరుతుంది.
యముడు ఆ ప్రతిపాదనను తిరస్కరిస్తాడు.
యామి మూలానికి సంబంధించిన గంధర్వుడు, అప్సరస వంటి దైవిక పాత్రల ప్రస్తావనను, తరువాతి సంప్రదాయాల్లో కనిపించే సూర్యుడు–సరణ్యూ వంశకథతో ఎలా సమన్వయపరచాలనే ప్రశ్నను పరిశోధకుడు చర్చిస్తాడు.
ఇక్కడ గమనించాల్సిందివేదంలోని యామి మూలాన్ని పరిశీలించేటప్పుడు తరువాతి పురాణ వంశవృత్తాంతాన్ని మాత్రమే ఆధారంగా తీసుకోలేం. ప్రాచీన కథనాల్లోని భిన్న సంప్రదాయాలను కూడా పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి.
యామి–యమ సంవాదం: ఆదిమానవుల ఆవిర్భావ కథనా?
కొంతమంది ఆధునిక పరిశోధకులు ఋగ్వేదం 10.10ను కేవలం అన్నాచెల్లెళ్ల మధ్య జరిగిన సంభాషణగా కాకుండా,మానవజాతి ఎలా ప్రారంభమైంది అనే ప్రశ్నకు ప్రాచీన పురాణం ఇచ్చిన సమాధానంగాపరిశీలిస్తున్నారు.
ఈ పఠనంలో యామి సంతానం కోసం యమునితో కలవాలని కోరుతుంది. యముడు తిరస్కరిస్తాడు. ఇందులో రెండు ప్రశ్నలు ముందుకొస్తాయి:
మానవజాతి ప్రారంభంలో సంతానోత్పత్తి ఎలా జరిగిందని ప్రాచీన సమాజం ఊహించింది?
సమాజంలో నిషేధంగా మారిన బంధుత్వ సంబంధాల గురించి పురాణకథలు ఎలా ఆలోచించాయి?
అయితే ఈ సూక్తం ద్వారా ఆ కాలపు సమాజంలో అన్నాచెల్లెళ్ల వివాహాలు వాస్తవంగా జరిగేవని నిర్ధారించలేం. ఇది ఒక పురాణ సంభాషణ; దాన్ని నేరుగా సామాజిక చరిత్రకు సాక్ష్యంగా ఉపయోగించడం సరికాదు.
యామి దైవికురాలా? మానవురాలా?
కులికోవ్ తన పరిశోధనలో మరింత ప్రత్యేకమైన వాదనను ప్రతిపాదించారు. యామిలో సాధారణ మానవ లక్షణాలతో పాటు దైవిక లేదా అర్ధదైవిక స్వభావం కూడా ఉండవచ్చని ఆయన సూచించారు. యముడి ప్రవర్తనలో కనిపించే నియంత్రణకు, యామి ప్రవర్తనలో కనిపించే కోరిక తీవ్రతకు మధ్య తేడాను ఆయన ఈ కోణంలో విశ్లేషించారు.
కానీ ఇదిఒక పరిశోధకుడి వివరణాత్మక సిద్ధాంతం మాత్రమే; ఆధునిక పండితులందరూ అంగీకరించిన తుది నిర్ణయం కాదు.యామి కోరికను ఆమె స్వభావంలోని లోపంగా మాత్రమే చూడటం కూడా అవసరం లేదు. ఆ పాత్రను నిర్మించిన పురాణకథ ఏ సమస్యను చర్చిస్తోందో పరిశీలించడం ముఖ్యం.
స్త్రీవాద దృష్టిలో యామి
యామి తన కోరికను తానే వ్యక్తం చేస్తుంది. తన వాదనకు కారణాలు చెబుతుంది. యముడు మాత్రం తన నిర్ణయాన్ని మార్చుకోడు. ఈ సంభాషణను ఆధునిక స్త్రీవాద దృష్టితో చదివేటప్పుడు మూడు అంశాలను పరిశీలించవచ్చు:
స్త్రీ స్వరం:యామి తన కోరికను స్వయంగా వెల్లడిస్తుంది.
స్త్రీ వాదన:తన కోరికను సమర్థించడానికి ఆమె కుటుంబం, సంతానం, భవిష్యత్తు వంటి అంశాలను ప్రస్తావిస్తుంది.
సమ్మతి, నిరాకరణ:యామి కోరుకున్నప్పటికీ యముడు అంగీకరించడు. ఆధునిక పాఠకులు దీన్ని పరస్పర సమ్మతి అనే నైతిక భావనతో పోల్చి చూడవచ్చు.
అయితే యామిని ఆధునిక స్త్రీవాద సిద్ధాంతానికి ప్రతినిధిగా ప్రకటించడం కంటే,ప్రాచీన సాహిత్యంలో స్త్రీ కోరికకు, స్త్రీ వాదనకు లభించిన వ్యక్తీకరణగావిశ్లేషించడం చారిత్రకంగా మరింత జాగ్రత్తగల పద్ధతి.
స్టెఫనీ జామిసన్, జోయెల్ బ్రెరెటన్లThe Rigveda: The Earliest Religious Poetry of Indiaఅనే పరిశోధనాత్మక అనువాదం ఋగ్వేదాన్ని కేవలం మతగ్రంథంగా కాకుండా, సంక్లిష్టమైన ప్రాచీన కవిత్వంగా కూడా పరిశీలిస్తుంది.
అందువల్ల యామి గురించి తెలుసుకునే ముందు ఈ మూడు స్థాయిలను వేరుగా చూడాలి.
అంశం – ఋగ్వేదం 10.10లో యామి–యమ సంవాదం ఉంది. యామి ఆదిమానవ స్త్రీ లేదా అర్ధదైవికురాలు. యామి స్త్రీ స్వీయవ్యక్తీకరణకు ప్రాచీన ఉదాహరణ.
ఆధార స్థాయి – ప్రాథమిక గ్రంథాధారం. పురాణశాస్త్ర పరిశోధనలోని వివరణలు. ఆధునిక విమర్శనాత్మక పఠనం.
యామి–యమ సంవాదం కేవలం ఇద్దరు కవలల మధ్య జరిగిన సంభాషణ మాత్రమే కాదు; మానవ ఆకాంక్షలకు, నైతిక నియమాలకు మధ్య ఏర్పడే సంఘర్షణను ప్రతిబింబించే ప్రాచీన వైదిక కవిత్వం.
యామిని ఆధునిక స్త్రీవాద భావజాలానికి ప్రత్యక్ష ప్రతినిధిగా ప్రకటించడం చారిత్రకంగా సముచితం కాకపోవచ్చు. అయినప్పటికీ, ప్రాచీన వైదిక సంభాషణలో స్త్రీ తన ఆకాంక్షను స్వయంగా వ్యక్తం చేసిన పాత్రగా ఆమెను పరిశీలించవచ్చు. ఒక స్త్రీ ఏమి కోరుకుంది, తన కోరికను ఎలా సమర్థించుకుంది, ఎదుటివారి నిరాకరణను ఆ సంభాషణ ఎలా ప్రతిబింబించింది అనే ప్రశ్నలు నేటికీ ఆలోచనకు తావిస్తాయి.
కాలం మారినా మానవ ఆకాంక్షలు, వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛ, పరస్పర సమ్మతి, సామాజిక నైతికతల మధ్య సంబంధాన్ని అర్థం చేసుకోవాలనే అవసరం మారలేదు. ఆ కోణంలో యామి–యమ సంవాదం కేవలం గతానికి చెందిన ఒక వైదిక గాథగా మిగిలిపోకుండా, ప్రాచీన సాహిత్యాన్ని ప్రశ్నిస్తూ చదవడానికి, స్త్రీ స్వరాన్ని గుర్తించడానికి, మానవ సంబంధాల సంక్లిష్టతను అర్థం చేసుకోవడానికి అవకాశం కల్పిస్తుంది.
యామిని ఆధునిక స్త్రీవాదిగా ముద్ర వేయకుండా, ఆమె వ్యక్తీకరించిన స్త్రీ స్వరాన్ని గుర్తించడం ద్వారా చారిత్రక జాగ్రత్తను, సమకాలీన ప్రాసంగికతను రెండింటినీ నిలబెట్టుకుంటుంది.