ఋషిక ఇంద్రాణీ

ప్రాచీన ఋగ్వేద కాలంలో చెప్పుకోదగిన ఋషికలలో ఇంద్రాణీ కూడా ఒకరు.ఆమెకు సంబంధించిన ముఖ్యమైన ఋగ్వేద ఆధారాలు 10.86, 10.145, 10.159 మంత్రాలు.

వీటిలో 10.145, 10.159లో ఆమెకు ఋషికత్వం సంప్రదాయంగా స్పష్టంగా ఆపాదించబడుతుంది; 10.86 మాత్రం సంక్లిష్టమైన సంభాషణా సూక్తం, దానిలోని కొన్ని మంత్రాలకు ఇంద్రాణీ ఋషిగా సూచన ఉంది. 

ఇంద్రాణి వ్యక్తిగత జీవితం గురించి ఋగ్వేదం చాలా తక్కువ సమాచారాన్ని ఇస్తుంది. ఆమె తల్లిదండ్రులు ఎవరు, ఎక్కడ జన్మించింది, బాల్యం ఎలా గడిచింది వంటి వివరాలు ఋగ్వేదంలో స్పష్టంగా కనిపించవు. మనకు ప్రధానంగా కనిపించేది ఆమె ఇంద్రుని భార్యగా, శచీగా, అలాగే కొన్ని సూక్తాల్లో స్వయంగా మాట్లాడే స్త్రీగా ఉన్న రూపమే. తరువాతి పురాణ సంప్రదాయాల్లో ఆమె జన్మవంశం, తండ్రి పులోముడు, శచీ పౌలోమీ అనే పేరుకు సంబంధించిన కథలు విస్తరించాయి. అయితే ఈ తరువాతి కథనాలను ఋగ్వేదకాలపు ఇంద్రాణి జీవితచరిత్రతో నేరుగా కలపకుండా, వేర్వేరు సంప్రదాయాలుగా చూడాలి.

ఇంద్రాణీ అంటే ప్రాథమిక వైదిక సందర్భంలోఇంద్రుని భార్య. తరువాతి హిందూ సంప్రదాయంలో ఆమెనుశచీ లేదా శచీదేవితో బలంగా అనుసంధానించారు.“ఇంద్రాణీ” అనే పదమే ప్రధానంగాఇంద్రునికి సంబంధించిన స్త్రీ/ఇంద్రుని భార్యఅనే భావాన్ని ఇస్తుంది.

ఇంద్రాణీకి ప్రత్యేకత, ఆమె కేవలం దేవుని భార్యగా నేపథ్యపాత్రలో ఉండదు. ఋగ్వేదంలోని కొన్ని మంత్రాలలోఆమె స్వయంగా మాట్లాడుతుంది, తన స్థానం గురించి చెబుతుంది, తన భర్తపై తన హక్కును ప్రకటిస్తుంది, తన ప్రత్యర్థి భార్య గురించి మాట్లాడుతుంది, తన సామర్థ్యాన్ని ప్రకటిస్తుంది.“వేదకాలపు స్త్రీ స్వరం”అనే అంశానికి ఇంద్రాణీ చాలా బలమైన ఉదాహరణ.

ఋగ్వేదం 10.145 ముఖ్యమైన సూక్తం. వేదపారంపర్యంలోఇంద్రాణీ ఋషికగా స్పష్టంగా పేర్కొంటుంది. భారత ప్రభుత్వ వేద వారసత్వ పోర్టల్‌లో కూడా ఈ సూక్తానికి ఋషికఇంద్రాణీఅని ఇవ్వబడింది. సూక్తం యొక్క విషయం“సపత్నీబాధనం”అంటే ప్రత్యర్థి భార్యను తొలగించడం/అధిగమించడం. 

ఇది వేల సంవత్సరాల క్రితం స్త్రీ జీవితంలోని ఒక నిజమైన మానవ భావనను చూపిస్తుంది.“నా భర్త ప్రేమ నాదిగా ఉండాలి.”అది ఈనాటి సమాజంలో కూడా మనకు పూర్తిగా అపరిచితమైన భావన కాదు.

అయితే ఈ సూక్తాన్ని ఆధునిక నైతిక ప్రమాణాలతో “ఇది మంచిది, ఇది చెడ్డది” అని మాత్రమే తీర్పు ఇవ్వడం కంటే,ఆ కాలపు స్త్రీ తన భావాలను ఎలా వ్యక్తం చేసిందోచూడటం ఎక్కువ ప్రయోజనకరం.

10.145లో ఆమె సపత్నిని తొలగించాలని కోరుతుంది.అందువల్ల ఇంద్రాణీని కేవలం“స్త్రీ స్వేచ్ఛకు ప్రతీక”గా చూపించడం పూర్తి చిత్రం కాదు.ఆమెతన భర్తపై ప్రత్యేక హక్కును కోరుతున్న భార్యకూడా.

ఇది వైదిక సమాజంలోని వివాహ వ్యవస్థ, సహభార్యల మధ్య పోటీ, స్త్రీల భావోద్వేగ ప్రపంచం గురించి మనకు ఒక చిన్న సూచనను ఇస్తుంది.

10.145 మొత్తం సూక్తం.దాని మంత్రాలను వరుసగా చదివితే ఇంద్రాణీ వ్యక్తిత్వం చాలా స్పష్టంగా బయటపడుతుంది.

1వ మంత్రం:నాకు ప్రత్యర్థి ఉంది.2వ మంత్రం:ఆమెను తొలగించి నా భర్తను నా వైపుకు తేవాలి.3వ మంత్రం:నేను ఆమెకంటే ఉన్నతురాలిని.4వ మంత్రం:ఆమెను నా పరిధి నుంచి పూర్తిగా దూరం చేయాలి.5వ మంత్రం:నేను శక్తివంతురాలిని. నా శక్తితో ఆమెను జయిస్తాను.6వ మంత్రం:నా భర్త మనస్సు సహజంగా నా వైపుకు తిరిగి రావాలి.

అందువల్ల10.145ను కేవలం “సపత్నిని తొలగించే మంత్రం”గా చూడటం కంటే, ఒక వైదిక స్త్రీ తనదాంపత్య భద్రత, ప్రేమ, స్థానము, ఆత్మగౌరవం కోసం వ్యక్తం చేస్తున్న బలమైన వ్యక్తిగత స్వరంగా కూడా చదవవచ్చు.

ఈ సూక్తానికి అధికారిక వేదిక్ హెరిటేజ్ పాఠంలో“ఇంద్రాణీ” ఋషిగాస్పష్టంగా ఇవ్వబడింది. 

ఋగ్వేదం 10.159 ఇంద్రాణీ అత్యంత ముఖ్యమైన సూక్తం

ఇది ఒకవిజయవంతమైన భార్య స్వరం. అయితే ఒక చిన్న సవరణ“భర్తను జయించింది” అనే మాటను అక్షరార్థంగా తీసుకోవద్దు. మొత్తం సూక్తం చూస్తే ప్రధానంగాసపత్నులపై విజయం సాధించి, భర్తకు ప్రియమైన/ప్రధాన భార్యగా నిలిచిన స్త్రీభావం కనిపిస్తుంది. 

10.159.ఈ మొత్తం సూక్తంలోని మంత్రాల్లో ఇంద్రాణీ స్వరం ఇలా ముందుకు సాగుతుంది.

1.నా అదృష్టం ఉదయించింది, నేను విజయం సాధించాను. 2. నేనే ధ్వజం, నేనే శిరస్సు, నేను శక్తివంతురాలిని.3.నా కుమారులు వీరులు, నా కుమార్తె పాలించే స్థాయికి ఎదగాలి.4.యజ్ఞం ద్వారా నేను సపత్నులు లేని స్థితిని పొందాను.5.నేను ప్రత్యర్థులను జయించిన విజేతను.6.నేను నా సపత్నులను జయించాను, నా భర్తపై, అతని ప్రజలపై ప్రధానంగా విరాజిల్లాలి.

ఇంద్రాణీ తన దాంపత్య స్థానాన్ని కాపాడుకోవడమే కాకుండా, తన విజయాన్ని, తన శక్తిని, తన మాటకు ఉన్న విలువను, తన కుటుంబంపై తన గౌరవాన్ని కూడా స్వయంగా ప్రకటిస్తుంది. “నేను” అనే పదాన్ని ఆమె పదేపదే ఉపయోగించడం ఈ సూక్తానికి ప్రత్యేకమైన వ్యక్తిగత స్వరాన్ని ఇస్తుంది.

ఋగ్వేదం 10.159సంప్రదాయంగాశచీ పౌలోమీ / ఇంద్రాణీతో అనుసంధానించబడుతుంది. ఈ సూక్తంలో ఒక స్త్రీ తన భర్తపై తన స్థానాన్ని, తన విజయాన్ని, తన కుటుంబంలోని తన ప్రాధాన్యాన్ని అత్యంత ధైర్యంగా ప్రకటిస్తుంది. మొదటి మంత్రం నుంచే ఆమె స్వరం ప్రత్యేకంగా ఉంటుంది.

“నా భర్త నా ఆధీనంలో ఉంటాడు”  దీని అర్థం. “వేదంలో ఒక భార్య తన భర్త తన మాట వినాలని ఎందుకు కోరుతోంది?”

ఇది అక్షరార్థంగా తీసుకుని, ‘వేదకాలంలో భార్య భర్తపై ఆధిపత్యం చెలాయించేది’ అని సాధారణీకరించడం సరైనది కాదు. ‘నా భర్త నా మాటకు అనుగుణంగా ఉండాలి’ అనే భావాన్ని సపత్నులపై విజయం సాధించి, భర్తకు ప్రియమైన మరియు ప్రధాన భార్యగా తన స్థానాన్ని స్థిరపరచుకోవాలనే ఆకాంక్షకు సంబంధించిన దాంపత్య సందర్భంలో అర్థం చేసుకోవాలి.

ఇది ఒకవిజయప్రార్థన / దాంపత్య మంత్రంగా చూడాలి. ఇంద్రాణీ తన భర్త ప్రేమ, అనుకూలత తన వైపు ఉండాలని కోరుకుంటోంది. అదే సమయంలో తన ప్రత్యర్థి భార్యలపై విజయం సాధించాలని కోరుతుంది.

అంటే ఇందులోప్రేమ, దాంపత్య హక్కు, పోటీ, ఆత్మవిశ్వాసంఅన్నీ కలిసివున్నాయి.

తన పిల్లల గురించి కూడా ఇంద్రాణీ గొప్పగాచెబుతుంది

10.159లో ఆమెతన కుమారులు శత్రువులను జయించేవారిగా,తన కుమార్తె పాలించే రాణిగాఉండాలని చెబుతుంది.ఇది కూడా ఆసక్తికరమైన విషయం.

ఆమెకుకుమార్తె కూడా పాలించే స్థాయికి చేరగలదనే భావనకనిపిస్తుంది. అయితే దీన్ని “వేదకాలంలో ప్రతి స్త్రీకి రాజకీయ అధికారముండేది” అని సాధారణీకరించకూడదు.

కానీ ఒక స్త్రీ తన కుమార్తెనుపాలించే రాణిగాఊహించడం మాత్రం గమనించదగిన వైదిక ప్రతిమ.

10.159లో ఇంద్రాణీకి మరో ముఖ్యమైన కోణం కనిపిస్తుంది.ఆమె తన భర్తకు ఉన్నఇతర భార్యల / సపత్నులపై విజయం కోరుతుంది.అంటే అప్పటి వైదిక సమాజంలోబహుభార్యత్వం లేదా సహభార్యల పరిస్థితి గురించి సూచనలుఈ మంత్రంలో కనిపిస్తున్నాయి.

“వేదకాలంలో స్త్రీలకు సంపూర్ణ స్వేచ్ఛ ఉండేది”అని చెప్పడం శాస్త్రీయంగా చాలా పెద్ద సాధారణీకరణ అవుతుంది.

ఇంద్రాణీ సూక్తం మరో వాస్తవాన్ని కూడా చూపిస్తుంది.స్త్రీకి తన భర్తపై ప్రేమ ఉంది, కానీ అదే సమయంలో సహభార్యతో పోటీ కూడా ఉంది.అంటే వైదిక సమాజంలోని స్త్రీజీవితం కూడా పూర్తిగా సమస్యలులేనిది కాదు.

ఋగ్వేదం 10.86 ఇంద్రాణీ మరో రూపం

ఇది అత్యంత సంక్లిష్టమైన సూక్తం.

10.86లో ఇంద్రుడు, ఇంద్రాణీ, వృషాకపిఅనే పాత్రల మధ్య సంభాషణాత్మక, కొన్నిచోట్ల హాస్యభరితమైన, కొన్నిచోట్ల శృంగారసూచనలతో కూడిన కవిత్వం కనిపిస్తుంది. భారత ప్రభుత్వ వేద వారసత్వ పోర్టల్‌లో కూడా 10.86లోని మంత్రాలకుఇంద్రాణీ, ఇంద్రుడు, వృషాకపివంటి భిన్న ఋషి ఆపాదనలు కనిపిస్తాయి. 

ఇక్కడ ఇంద్రాణీ తనను తాను చాలా గర్వంగా పేర్కొంటుంది.ఒక ప్రసిద్ధ మంత్రంలో ఆమె,“నేను వీరసంతానానికి తల్లి, ఇంద్రుని భార్య, మరుత్తుల సఖిని.”అనే భావాన్ని వ్యక్తం చేస్తుంది. సాయణ వ్యాఖ్యాన సంప్రదాయం కూడా ఈ మంత్రాన్నిఇంద్రాణీ మాటలుగాతీసుకుంటుంది. చాలా ముఖ్యమైన విషయంఆమె తన పరిచయాన్ని“నేను ఎవరి భార్యను”అనే ఒక్క సంబంధంతో పరిమితం చేయడం లేదు.ఆమె చెబుతున్న గుర్తింపులు. “నేను తల్లి, నేను ఇంద్రుని భార్య, నాకు నా స్వంత స్థానం ఉంది, నాకు సామాజిక/దైవిక సంబంధాలు ఉన్నాయి”

ఇతర ఋషికలతో పోలిస్తే..

ఘోషా తన కష్టాన్ని వ్యక్తం చేసింది.

లోపాముద్రా తన దాంపత్య కోరికను వ్యక్తం చేసింది.

ఇంద్రాణీ మాత్రం తన స్థానం గురించి ప్రకటించింది.ఆమె ఆత్మగౌరవానికి ప్రతీక.

ఆమె స్వరం“నేను ఎవరో నాకు తెలుసు.”అనే ఆత్మగౌరవాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది.

ఇది ఆధునిక పదజాలంలో self-assertion లేదా self-affirmationగా విశ్లేషించవచ్చు. కానీ “ఆమె ఆధునిక స్త్రీవాది” అని చెప్పడం మాత్రం అనాకాలికం.

ఇంద్రాణీ కేవలం గర్విష్ఠురాలా?కాదు. అలా చూడటం చాలా పరిమితమైన పఠనం అవుతుంది.ఆమె సూక్తాలలోభయం కూడా ఉంది.అసూయ కూడా ఉంది.భర్తపై ప్రేమ ఉంది.సహభార్యపై పోటీ ఉంది.తన స్థానం కోల్పోతాననే ఆందోళన ఉంది.అదే సమయంలో తన శక్తిపై విశ్వాసం ఉంది.అందువల్ల ఇంద్రాణీ చాలామానవీయమైన స్త్రీ పాత్రగా కూడా కనిపిస్తుంది.

ఈనాటి మహిళకు ఇంద్రాణీభావనలనుమనం జాగ్రత్తగా ఆధునిక అన్వయం చేసుకోవచ్చు.

① తన ఉనికిని గుర్తించు“నేను ఎవరి భార్యను?” అనే దానికంటే “నేను ఎవరు?”అనే ప్రశ్నకు కూడా సమాధానం ఉండాలి.

② తన స్థానాన్ని తానే ప్రకటించుకోవాలి. ఇంద్రాణీ తన గొప్పతనాన్ని తానే ప్రకటిస్తుంది.ఇది నేటి మహిళకుతన ప్రతిభను తక్కువ చేసి చూపించవద్దు.అనే సందేశంగా తీసుకోవచ్చు.

③ సంబంధంలో గౌరవం కావాలి. ఆమెకు భర్తతో సంబంధం కావాలి. కానీ తన గౌరవాన్ని కోల్పోయి కాదు.

④ భావాలను దాచడం అవసరం లేదు. అసూయ, భయం, ప్రేమ, కోపంమానవ భావాలే.వాటిని గుర్తించడం, వాటిని ఆరోగ్యకరంగా వ్యక్తపరచడం అవసరం.

ఇదిస్త్రీ స్వీయమూల్యాన్ని తానే ప్రకటించుకునేఅద్భుతమైన ఉదాహరణ. 

10.86.15–18 మంత్రాల్లోఇంద్రాణీ స్వరంగా కనిపించే భాగంలో సంభాషణలో శక్తి, పురుషత్వం, శారీరక సామర్థ్యం, దాంపత్యం వంటి అంశాలు రూపకాలుగా కనిపిస్తాయి. ముఖ్యంగా వృషభం వంటి ఉపమానాల ద్వారా పురుషశక్తిని, స్త్రీపురుష సంబంధానికి సంబంధించిన శారీరక భావనలను వైదిక కవి వ్యక్తం చేశాడు. ఈ మంత్రాలు ప్రాచీన వైదిక సాహిత్యంలో మానవ జీవితంలోని దాంపత్యం, శారీరకత, సంతానోత్పత్తి వంటి విషయాలను కూడా సహజమైన కవితా భాషలో ప్రస్తావించినట్లు చూపిస్తాయి. అయితే ఈ భాగంలోని ప్రతి మంత్రాన్ని ఇంద్రాణీ స్వయంగా పలికినదిగా భావించడం సరికాదు. 10.86 ఒక సంభాషణా సూక్తం కావడం వల్ల వక్తలు మారుతూ ఉంటారు.

ఇక్కడ సూక్తం మరింత శృంగార/దాంపత్య స్వరాన్ని సంతరించుకుంటుంది. శారీరక సంబంధానికి సంబంధించిన చిత్రణ కనిపిస్తుంది.పురుషుని శారీరక సామర్థ్యం, స్త్రీ ఆకర్షణ, దాంపత్య సమీపత వంటి విషయాలు ప్రత్యక్షమైన శరీరభాషలో వ్యక్తమవుతాయి.వైదిక సాహిత్యంలోస్త్రీ–పురుష శారీరక సంబంధం గురించి నేరుగా మాట్లాడిన స్వరానికిఇది ఒక ఉదాహరణ.

ఇంద్రాణీని కేవలం “ఇంద్రుని భార్య”గా కాకుండా ఆమె పాత్ర ద్వారా దాంపత్యం, స్త్రీత్వం, శారీరకత వంటి అంశాలు వ్యక్తమయ్యే ఒక సంక్లిష్టమైన స్త్రీ పాత్ర గా చూడవచ్చు.

ఇప్పుడు ఈ మూడు సూక్తాలను కలిపి చూస్తే ఇంద్రాణీ చాలా ఆసక్తికరమైన వ్యక్తిత్వంగా కనిపిస్తుంది.

10.145లో:ఆమెభర్త ప్రేమను కాపాడుకోవడానికి ప్రత్యర్థి భార్యతో పోటీపడే భార్య.

10.159లో:ఆమెతన దాంపత్య స్థానాన్ని, తన ప్రాధాన్యాన్ని ధైర్యంగాప్రకటించే స్త్రీ.

10.86లో:ఆమెభర్తను ప్రశ్నించే, తన అసంతృప్తిని వ్యక్తం చేసే, తన స్త్రీత్వాన్ని, దాంపత్యాన్ని నిర్భయంగా మాట్లాడే స్త్రీ.

ఇంద్రాణీని“స్త్రీ ఆత్మగౌరవం”అనే ఒక్క పదంతో మాత్రమే పరిమితం చేయకుండా,ప్రేమ, అసూయ, దాంపత్య హక్కు, పోటీ, ఆత్మవిశ్వాసం, శారీరక స్వీయవ్యక్తీకరణఅన్నీ కలిసిన సంక్లిష్టమైన వైదిక స్త్రీ స్వరంగా చూపించడం సముచితం.

10.145, 10.159 రెండూ “భర్తను వశం చేసుకోవడం” లేదా “భర్తపై ఆధిపత్యం” గురించి మాత్రమే కావు.వాటి ప్రధాన సందర్భంసపత్నులపై విజయం సాధించి, భర్తకు ప్రియమైన/ప్రధాన భార్యగా నిలవడం. 10.159లోని “నా భర్త నా సంకల్పానికి అనుగుణంగా నడవాలి” అనే భావాన్ని కూడా ఈ సందర్భంలోనే అర్థం చేసుకోవాలి. ఇది ఇంద్రాణీని ఆధునిక “స్త్రీవాదం”లోకి బలవంతంగా పెట్టకుండా, ఆమె స్వంత వైదిక సందర్భంలోనే చూడాలి.

ఘోషా: “నా జీవితానికి ఆరోగ్యం, సౌభాగ్యం కావాలి”, లోపాముద్ర: “నా దాంపత్య కోరిక కూడా ముఖ్యమే”వాగాంభృణి:“నేను విశ్వశక్తిని.”, ఇంద్రాణీ: “నా స్థానం, నా గౌరవం, నా దాంపత్య హక్కు నాకు తెలుసు”

ఈ వరుసలోఇంద్రాణీ చాలా ప్రత్యేకమైన స్థానంపొందుతుంది.

ఇంద్రాణీ సూక్తాలలో మనకు కనిపించేది ఒక ఆదర్శీకరించిన స్త్రీ రూపం మాత్రమే కాదు. ప్రేమ, అసూయ, దాంపత్య హక్కు, మాతృత్వం, ఆత్మగౌరవం, పోటీ, విజయాకాంక్ష. అన్నింటినీ తన స్వరంతో వ్యక్తం చేసే స్త్రీ. అందువల్ల ఆమె వైదిక సాహిత్యంలో స్త్రీ యొక్క సంక్లిష్టమైన మానవ స్వరూపానికి ఒక ముఖ్యమైన ఉదాహరణ.

“వేదకాలంలో స్త్రీలకు గౌరవం ఉండేది”అనే కంటే,“వేదసాహిత్యంలో స్త్రీ స్వరం ఎన్నో రూపాల్లో ఎలా వ్యక్తమైంది?”అనే మరింత లోతైన విషయం.ఇంద్రాణీ సూక్తాల్లో కనిపించేది తాత్విక సిద్ధాంతాన్ని బోధించే స్త్రీ స్వరం కాదు. తన దాంపత్యం, తన గౌరవం, తన ఆకాంక్షలు, తన శక్తి గురించి ఎలాంటి సంకోచం లేకుండా మాట్లాడే ఒక వ్యక్తిత్వం.

పరిశోధకులు, రచయితల దృష్టిలో ఇంద్రాణీ

వెండి డోనిగర్ తన The Rig Veda: An Anthologyలో 10.145ను ప్రత్యర్థి భార్యలకు వ్యతిరేకంగా ఉన్న సూక్తంగా, 10.159ను విజయవంతమైన భార్య స్వరంగా పరిచయం చేస్తుంది. 10.86ను ఆమె అత్యంత సంక్లిష్టమైన సంభాషణాత్మక సూక్తాలలో ఒకటిగా పరిగణిస్తుంది. ఈ సూక్తాలలో ఇంద్రాణి కేవలం దేవుని భార్యగా కాకుండా, అసూయ, దాంపత్య పోటీ, గర్వం, శృంగారభావన వంటి మానవ అనుభవాలను వ్యక్తం చేసే పాత్రగా కనిపిస్తుంది. 

స్టెఫనీ డబ్ల్యూ. జేమిసన్, జోయెల్ పి. బ్రెరెటన్‌ల The Rigveda: The Earliest Religious Poetry of India వంటి ఆధునిక వైదిక అధ్యయనాల దృష్టిలో 10.86 ఒకే స్వరం కలిగిన సూక్తం కాదు. ఇందులో పాత్రలు, సందర్భాలు, అర్థాల మధ్య సంక్లిష్టత ఉంది. అందువల్ల 10.86లోని ప్రతి మంత్రాన్ని ఇంద్రాణి మాటగా తీసుకోవడం సరికాదు. ఇంద్రాణి పాత్రకు సంబంధించిన భాగాలను దాంపత్య ఘర్షణ, శక్తి, శృంగార సూచనలు వంటి విస్తృత సందర్భంలో చూడాలి.

రాల్ఫ్ టీ. హెచ్. గ్రిఫిత్ ఆధునిక వైదిక విమర్శకుడు కంటే పాతకాలపు అనువాదకుడు. అయినప్పటికీ 10.159.2లోని“అహం కేతుః, అహం మూర్ధా, అహముగ్రా వివాచనీ”అనే ఇంద్రాణి స్వీయప్రకటనను “I am the banner and the head…” అనే భావంతో అనువదించడం ద్వారా ఆమె స్వరంలోని ఆత్మవిశ్వాసాన్ని స్పష్టంగా నిలబెట్టాడు. 

ఇంద్రాణి/శచీ పౌలోమీ భారతీయ సాహిత్యంలో కూడా ప్రత్యేకమైన సృజనకు ప్రేరణగా నిలిచింది. గుజరాతీ రచయితరామన్లాల్ వసంత్‌లాల్ దేశాయ్ Śacī Paulomīఅనే గ్రంథాన్ని 1970లో రచించారు. అందుబాటులో ఉన్న గ్రంథ వివరాల ప్రకారం ఆ సంచిక 385 పేజీలది. ఇది శచీ పౌలోమీ వ్యక్తిత్వం కేవలం ఒక వైదిక సూక్తంలోని పాత్రగా కాకుండా, తరువాతి భారతీయ సాహిత్యకల్పనకు కూడా అంశంగా మారిందని చూపిస్తుంది. 

అందువల్ల ఇంద్రాణిపై ఆధునిక వ్యాఖ్యానంలో ఒక ముఖ్యమైన జాగ్రత్త అవసరం. ఆమెను“తొలి స్త్రీవాది”అని పిలవడం అనాకాలికమైన సాధారణీకరణ అవుతుంది. అదే సమయంలో ఆమెను కేవలం ఇంద్రుని భార్యగా మాత్రమే చూడడం కూడా ఆమె స్వరంలోని ప్రత్యేకతను తగ్గిస్తుంది. 10.145, 10.159, 10.86లను కలిపి చూస్తే,తన దాంపత్య స్థానం, గౌరవం, ఆకాంక్షలు, శక్తి, అసూయ, ప్రేమ, పోటీ గురించి స్వయంగా మాట్లాడే ఒక బలమైన వైదిక స్త్రీ స్వరంమనకు కనిపిస్తుంది.

ఆధునిక వైదిక పరిశోధకుల దృష్టిలో ఇంద్రాణీ సూక్తాలకు ప్రత్యేకమైన ప్రాధాన్యం ఉంది.

వెండి డోనిగర్ వంటి పరిశోధకులు ఋగ్వేదంలోని స్త్రీలను కేవలం దేవతల భార్యలుగా కాకుండా, సంభాషణల్లో స్వయంగా మాట్లాడే పాత్రలుగా గుర్తించారు.

స్టెఫనీ జేమిసన్, జోయెల్ బ్రెరెటన్ వంటి ఆధునిక వైదిక పండితులు 10.86ను ఇంద్రుడు, ఇంద్రాణీ, వృషాకపి మధ్య సంక్లిష్టమైన సంభాషణగా విశ్లేషిస్తూ, ఇంద్రాణీ మాటల్లో దాంపత్య ఘర్షణ, కోపం, శృంగారభావన వంటి మానవ అనుభవాలు కూడా నిర్భయంగా వ్యక్తమవుతున్నాయని చూపించారు. 10.159లో “నేనే ధ్వజం, నేనే శిరస్సు” అని తన గురించి తానే ప్రకటించుకునే శచీ పౌలోమీ స్వరం ఆమె ఆత్మవిశ్వాసాన్ని, స్వీయవ్యక్తీకరణను స్పష్టంగా తెలియజేస్తుంది.

అందువల్ల ఇంద్రాణీని ఆధునిక అర్థంలో “తొలి స్త్రీవాది” అని పిలవడం కంటే, తన గౌరవం, దాంపత్య స్థానం, ఆకాంక్షలు, శక్తి గురించి స్వయంగా మాట్లాడిన ఒక బలమైన వైదిక స్త్రీ స్వరంగా చూడటం మరింత సముచితం.