అయితే మీరే.. (భుజాలు తడుముకుంటున్నారుగా!) – 6వ భాగం

జరిగిన కథ

ఆమని మనవడి పుట్టినరోజు వేడుకను పూర్తి చేసుకున్న మైథిలి, మాలిని అదే ఊళ్లో ఉంటున్న పద్మిని, చంద్రిక ,హాసినిలను కూడా కలుస్తారు .గతంలో తామంతా ప్రైవేటు జూనియర్ కళాశాలలో కలిసి పని చేసిన కాలపు ముచ్చట్లతో పాటుగా ఇప్పటివరకు తమ పిల్లలపెండ్లిండ్లు మనవళ్ళు, మనవరాండ్ర ముద్దు మురి పాలను కూడా ఒకరితోమరొకరు పంచుకుంటూ తమ సమయాన్ని ఆనందమయం చేసుకొని తృప్తిగా ఎవరిళ్లకు వాళ్లు తిరిగి వెళ్లిపోతారు. ప్రభుత్వ ఉద్యోగం సాధించలేని మైధిలి, మాలినితమ పాత ఉద్యోగంతోనే కుస్తీలు పడతారు.ఇటు ఇంట్లోనూ అటు బయట సమాజంలోనూ కూడా ప్రభుత్వోద్యోగి కాలేనందున మైధిలి ఎంతో వివక్షకు గురవుతుంది. భర్త అకాల మరణంతో వారసత్వపు క్షేత్రంలో అస్వతంత్రతకు బందీ అవుతుంది.అనుభవసారం ఒంటబట్టించుకున్న రామారావు దంపతుల జీవితం నిత్యవసంత మవుతుంది. హాసిని, చంద్రిక ,శాలిని మేడం గార్లు తమ జీవితాలను ఆక్రమించుకో జూస్తున్న ఆత్మ న్యూ నతా భావాలను సానుకూల దృక్పథంతో తట్టుకునే ప్రయత్నం చేస్తుంటారు .భర్త యొక్క అనుమానపు జబ్బుకు విసిగి వేసారిన సువర్ణ బొటీక్ పెట్టుకుని స్వావలంబనతో జీవించాలనే స్థిర నిశ్చయంతో బెంగళూరులో ఉంటున్న తన కొడుకులు దగ్గరకు వెళ్ళిపోతుంది.)

ఇక చదవండి…

వయసు పెరుగుతుంటే జ్ఞానంతోపాటుగా నలుగురికీ ఆదర్శంగా ఉండగలగానిగానీ, నా బాధ్యతలన్నీ తీరిపోయాయిగదా, నేను మళ్ళీ మొదటికే వస్తా, నా ఇష్టం వచ్చినట్లుంటానంటే, అలాంటి మగవాళ్లకి మనం ఏం చెప్పగలం? ఒకటే కుటుంబంగా ఉన్నవాళ్ళం పిల్లల్ని వేరొక ఇంటికి ఇచ్చిపుచ్చుకుని సంబంధాలు కలుపుకున్నాక ఎవరైనా గానీ తమలో ఉన్న లోపాలను తగ్గించుకోవాలనే ఆలోచన రాకపోతే అది ముందుముందు తమ బిడ్డల భవిష్యత్తుకు ఎంతటి అరిష్టం కలుగజేస్తుందో తెలుసుకోని మనిషి కూడా మనిషేనా అనిపిస్తుంది నాకు. అంతేగదా! ‘‘మీ నాన్న ఇట్లాగదా! లేకపోతే మీవాళ్లు ఇట్లాగదా అని రేపటిరోజున మన పిల్లలతో వారి అత్తింటివాళ్లు గొడవపెడితే అది క్షేమదాయకమా? చెప్పండి. అంతా, అన్ని రోజులు మంచిగా ఉంటాయనే గ్యారంటీ ఏముంది? కోపతాపాలు, అలకలు, అభిప్రాయ బేధాలు రావటం సహజం భార్యాభర్తల మధ్య. కోపంతో ఉన్నప్పుడు మీవాళ్లిట్లా, మీ వాళ్లిట్లా అని దెప్పుతారుగా అల్లుళ్లు, కోడళ్లు. మంచి చేస్తారో, చేయరో తరువాతి సంగతి. ముందు ఆ వచ్చిన కోపం మొత్తాన్ని దెప్పుళ్లతో వెళ్లగక్కేస్తారు! ఈ ఆలోచన మగవాళ్లకి ఎందుకు రాదో ఏంటో? మళ్లీ అందరికీ తీర్పులు చెప్పే పెద్దలే, మనం ఏమన్నా చెబుతే ఇల్లు వినిపించుకోదు. ఇంటికి ఆవేశమే తప్ప ఆలోచన చెయ్యలేదు ఒక్కోసారి. బైట నుంచి వినపడే ఎన్ని ఇగోల సూక్తిముక్తావళులను పానం చేసిందో ఏమో అన్ని పరిస్థితులను అవగాహనతో ఆకళింపు చేసుకోవాల్సిందిపోయి, గట్టిగా, ధృడంగా నిలబడాల్సిన ఇల్లు కర్కశంగా, కఠినంగా మారిపోతుంది. నేను లేకపోతే నీకు నీడేది? అన్ని ప్రశ్నించే అహంకారమా? లేక నేనేగా నీకు గత్యంతరమనే ధీమానా? ఎప్పుడు సందు దొరుకుతుందా? సాకులు ఎత్తిచూపుతానంటూ విశ్వరూపాన్ని ప్రదర్శించటానికి సిద్ధమైపోతుంది. చూపిస్తే ఎవరికి నష్టం? చూసేవారికి, వారితో పాటుగా ప్రభావితులకు అన్ని విధాలుగా నష్టమేగదా.

మరి ఇంత చిన్న ఇంగిత జ్ఞానాన్ని కూడా మరచిన ఇండ్లు కేవలం ఇంత ఇసుక, సిమెంటు, ఇటుకలు గానే మిగిలిపోతాయి. మరి అలాంటప్పుడు బంధాలు బీటుపడవా? అందరం ఉప్పు, కారమే తింటున్నాం గదా! ఎంత తమాయించుకున్నా ఒక్కసారైనా కోపం రాకుండా ఉంటుందా? సర్దుబాటు అవసరం ఇద్దరిలో ఉండాలి కూడానూ. కానీ దానికీ లిమిట్స్‌ ఉంటాయి గదా! వయసుతో బాటు బి.పి. కూడా పెరుగుతుంది కదా! మాటా మాటా పెరిగితే ఇళ్లు విరిగిపోతాయి. బంధాలు ముక్కలైపోతాయి. ఇళ్ళు విరిగిపోతే మరమ్మత్తు చేసుకోవటానికి సామాగ్రి ఉంటుంది. కానీ ఒక్కసారి విరిగిన మనసును మరమ్మత్తు చేయటమంటే ముడిపడ్డ దారాన్ని ముడివేయటమే. ఎన్నిసార్లు ముడివేస్తే అది హృదయానికి అంత గట్టిగా పెళుసుగా తాకుతూ భరించ శక్యంగాని బాధను అనుభవింపజేస్తుంది. అందుకే మాట తూలద్దు అంటారు పెద్దవాళ్ళు. కోపంలో కూడా ఆచితూచి అవసరమైనంత వరకు మాట్లాడే వారిని జ్ఞాని అంటాను నేను. ఎంత గొప్ప గొప్ప చదువులు చదివితే ఏం లాభం? ఇలాంటి ఆలోచనా సరళి వంటబట్టించుకోనప్పుడు? ఇంకొంతమంది అనుకుంటారు ఒకేఒక్క గట్టిగా తిట్టో, కోప్పడో ఎదుటివాళ్ల మాటను మూయించి, తన మాటనే పెత్తందారీతనాన్ని ప్రతిధ్వనింప చేస్తారు. ఒకేరకం పూలతో నిండిన తోటకంటే వివిధ వర్ణాల పూలతో వికసించి పరిమళించేదే గదా నిజమైన వనం. తోటలో పక్షుల కిలకిలారావాల మాదిరిగా ఇంటామెకు కూడా మాట్లాడే అవకాశం

ఉండాలి, ఇవ్వాలి ఇంటాయన. పిల్లల మాటలు కూడా వినబడుతుండాలి అదేగదా కళకళలాడే ఇల్లంటే? ఎవరూ లేరు? ఏదీలేదు… వాళ్ళంతే అంటారు. నా దారిన నేనుంటానంటే అది కేవలం నిర్జీవంగా మారిన భవనం మాత్రమే. అది చూపరులకు ఎంతో గొప్పదిగా, ఆకర్షణీయంగా కనిపించవచ్చు. కానీ ఆ ఇంటివారికి అది కేవలం తాటిచెట్టు నీడనే.

నీడతో పాటు చిరునవ్వులు చిందించగల ఆహార్యం, దానికి తోడుగా జీవితాంతం పంచివ్వగల అనురాగం, ప్రశాంతతా, సంపద ఇంటాయన దగ్గర అక్షయంగా ఉండాలి.

***

శరత్కాలపు వెన్నెల అనుకుని ఆనందించటానికి, చూచి అనుభూతించటానికి. చంద్రునికి రెండు పక్షాలుంటాయి. ఒక పక్షంలో అంటే

శుక్లపక్షంలో వెలుగుతాడు. కృష్ణపక్షంలో వీగుతాడు క్రమేపీ. కానీ చంద్రిక నా దోస్తు. ఇప్పటివరకు తన జీవితం ఒంటరి పోరాటమే. ఆ ఇంటి చంద్రుడు ఎప్పుడూ కృష్ణపక్షంలోనే జీవిస్తాడు. ఆ మసకలో ఇక చిన్న చిన్న తారల వెలుగేం కనబడుతుంది? చంద్రిక ఏం తళుకులీనుతుంది? కానీ జీవితాన్ని నిలుపుకోవాలనే పట్టుదలతో చదువుతో ప్రభుత్వ కొలువు సంపాదించుకోవటానికి వివిధ పరీక్షల్లో నెగ్గటానికి తిప్పలు పడిరది. ప్రభుత్వ ఉద్యోగం సంపాదించుకుని తన చిన్ని తారల్ని వెలిగించుకోగలిగింది. వెలుగునివ్వగలిగింది. ముగ్గురు పిల్లల్ని చదివించుకుని, మంచి సంబంధాలు చూచి పెండ్లిండ్లు చేసింది. పురుళ్లు పోసింది. బాధ్యతలు తీర్చుకుంది. సమాజంలో సెభాష్‌ అనిపించుకుంది. పుట్టింటివారి నుంచి లభించిన అండ అంగబలంగా చెప్పుకుంటే, చంద్రిక అర్థబలం ఉద్యోగమే. సంపాదించిన తన సంపాదనే. తన విలాసాల మత్తులో కృష్ణపక్షం తేలుతూ చంద్రలోకాన్ని బాధ్యతా రాహిత్యంలోకి నెట్టిన కృష్ణపక్షం నెమ్మదిగా జీతం చూసి ఇటు దిక్కుకు పయనం మార్చాడట.

‘‘మరి నువ్వేమనలేదా చంద్రికా?’’ అన్నా నేను.

‘‘పిల్లల పెండ్లిండ్ల బాధ్యతలను బాధ్యతగా స్వీకరిస్తావా? అని అడిగా నిర్మొహమాటంగా’’ అంది చంద్రిక.

‘‘ఇంట్లో ఉండి తినటానికి, జనాభా లెక్కలోని తన పేరు చూపించటానికే ఇష్టపడ్డాడుకానీ, బాధ్యతలంటే నావల్లకాదు అని చేతులెత్తేశాడని’’ చెప్పి బాధపడిరది.

‘‘ఈ విషయంలో మరి నువ్వేం నిర్ణయం తీసుకున్నావని’’ అడిగితే…

బదులుగా ‘‘మా ఆయన తన ఉద్యోగంలో లంచాలు మరిగి, ఎప్పుడూ సస్పెన్షన్‌లోనే ఉద్యోగమంతా. ఒకసారి మేనేజ్‌ చేసి, మా నాన్నగారున్నప్పుడు వాళ్ళకాళ్లు వీళ్లకాళ్లు పట్టుకుని, డబ్బు పెట్టాల్సిన చోట పెట్టి ఇప్పించగలిగారు పోస్టింగ్‌ను మళ్ళీ యథాతథంగా. కానీ ప్రతీసారీ అలా కుదరదు గదా మైథిలీ’’ అని వాపోయింది చంద్రిక.

నిజమేనన్నట్లుగా తల ఊపాను నేను.

‘‘నాకు జీతం బాగా వస్తుందని తెలుసుకుని, ఒకసారి మళ్ళీ స్కెచ్‌ వేశాడు. కానీ నా మనసప్పటికే విరిగిపోయింది. పిల్లలు పెద్దవాళ్ళయ్యారు. నష్టమేంటో, లాభమేంటో తెలుసుకునే వయసుకి వచ్చారు వాళ్లు. పిల్లల కోసమైనా ఇంట్లోకి రానిద్దామనుకున్నా. కానీ వాళ్లు ససేమిరా నో చెప్పారు.

అన్ని రకాల ఢక్కామొక్కీలు తిని, రాయిలాగా మారిపోయింది నా మనసు. బాధ్యత తీసుకోనన్నాడు. పోనీ వ్యసనాలనేమన్నా వదులుకున్నాడా? అదీలేదు. రోజూ ఇల్లు గడుపుకుంటూ పిల్లలని, వాళ్ళకి రెక్కలొచ్చేదాకా మోస్తూ, వాళ్ళకు పెండ్లిండ్లు చేసేదాకా ఆర్థిక భారం నామీదేననే విషయం స్పష్టమైపోయింది. వీటన్నిటితోపాటుగా తన రోజువారీ ఖర్చులకి కూడా నామీదే ఆధారపడతాడని కూడా అర్థమైపోయింది.’’

నేను వింటూ మధ్య మధ్యలో ‘ఊ..’ కొడుతున్నాను. స్త్రీ మనసు ఎంతో సున్నితమైనది. అలాంటి సున్నిత మనస్కురాలైన చంద్రిక మనసు ఎంతగా వేదనకు గురి అయితే ఇలా మారింది పాపం. అందరూ ఉన్నా నాఅనే వాళ్ళున్నారని చెప్పుకోవటానికి ఆధారం లేని జీవితం తనది. ఐనా స్వాభిమానంతో నెగ్గుకొచ్చింది. ఏ సందర్భం వస్తుందా? రాళ్లు వేద్దామని చూసే సమాజంలో బ్రతుకుతున్నాం ప్రస్తుతం అందరం. తనూ అందులో భాగమేనని వేరే చెప్పనక్కర్లేదనుకుంటాను.

‘‘రాళ్లు పడీ పడీ, ఆ దెబ్బలు తినితినీ ఏడవటం కూడా మరిచిపోయా మైథిలీ!’’ అనటంతో నా మనసంతా బాధతో కెలికినట్లయింది.

‘తన మొహం మీద మాత్రం చిరునవ్వే ఎప్పుడూ. ఏమీ ఇవ్వకపోయినా తనకు ఓ మంచి ఉద్యోగాన్ని, చిరునవ్వుని ప్రసాదించాడు ఆ దేవుడు’ అనుకుంటుంటాను నేను అప్పుడప్పుడు భగవంతునికి కృతజ్ఞతలు తెలుపుకుంటాను.

‘‘ఒక్కోసారి రాత్రిళ్ళు పిల్లలకు బిస్కెట్లు ప్యాకెట్లు తినడానికి కొనిచ్చి, నేను పస్తులు పడుకున్న రోజులు ఎన్నో ఉన్నాయి.’’ అని నవ్వుతూ చెప్పింది నాతో.

‘‘ఇంకా అదేనవ్వు. ఇదెలా సాధ్యం?’’ అని అడిగా ఆశ్చర్యంగా.

‘‘రాటుదేలిపోయానన్నిటికీ. ఇప్పుడు నవ్వుతున్నాగానీ, ఈ బాధలు తట్టుకోలేక ఏడ్చిన రాత్రులెన్నో. అప్పట్లో తిండికీ ఉపవాసమే, నిద్రకూ ఉపవాసమే. కానీ దేవుడు మాత్రం నాకు చిరునవ్వుతో సహవాసం ఇచ్చినందుకు నేను చాలా ఋణపడి ఉంటాను’’ అంది నాతో.

‘‘దేవుడెక్కడున్నాడు? ఉన్నాడా?’’ అని అడిగా నవ్వుతూ.

‘‘ఆ… నిజంగానే ఉన్నాడబ్బా!’’ అంది.

నాకర్థంకాక నివ్వెరపోయా…

‘‘మనలో ఉన్న ఆత్మవిశ్వాసం, దానితోపాటు అబ్బే ధైర్యమే దేవుడంటే’’ అని క్రొత్త నిర్వచనాన్నిచ్చిన చంద్రికకు హృదయంలోనే ధన్యవాదాలర్పించాను.

పనుండి ఈమధ్య మా స్నేహితురాళ్లుండే ఊరెళ్లాను. చాలా రోజులైందని అక్కడే ఉండే చంద్రికను కలవటానికి వెళ్ళాను. ఇంటికి వెళ్ళిన నన్ను చూసి చాలా సంబరపడిపోతూ `

‘‘ఏమండీ ఇటురండి. ఎవరొచ్చారో చూడండి’’ అంటూ ‘‘మా మైథిలీ మేడంగారు’’ అంటూ నన్ను పరిచయం చేసింది.

ఆశ్చర్యపోవటం నావంతయింది.

‘‘మేడమ్‌గారూ బాగున్నారా?’’ అంటూ కూర్చున్న మా ఇద్దరికీ మంచినీళ్ల గ్లాసులు తెచ్చిచ్చి, ఓ నిమిషం మాట్లాడి లోపలికి వెళ్ళిపోయాడు చంద్రిక వాళ్ళాయన.

‘‘ఇదేంటీ? మళ్లీ ఇదెప్పట్నుంచి?’’ అని అడిగాను చంద్రికను.

‘‘ఏంలేదు. నాకామధ్య గుండెకు సంబంధించిన జబ్బు చేసిందని చెప్పాగా? అప్పుడు నన్ను పలకరించాలనే నెపంతో వచ్చిచేరాడు. మళ్ళీ నన్ను చేరి, నా పెన్షన్‌ డబ్బుని తినటానికేనని తెలుసు. కాని కొద్దిరోజులు చూద్దాం అనుకుని ఏమీ అనలేదు.’’ అంది చంద్రిక. ఇదే అదనుగా ఇంట్లో చేరాడని చెప్పింది.

‘‘మరిప్పుడు బాగానే ఉంటున్నాడా?’’ అని అడిగా.

‘‘ఆ… బాగానే ఉంటున్నాడని’’ చెప్పింది.

‘‘అలవాట్లలో మార్పొచ్చిందా?’’ అన్నా.

‘‘ఆ… ఫరవాలేదు. సిగరెట్లు పూర్తిగా మానేశాడు. డాక్టర్లు వార్నింగిచ్చారట. పొగ పీల్చటం మానకపోతే ఊపిరితిత్తుల కేన్సర్‌కు దారితీసే ప్రమాదముందని’’

‘‘ఓహో… అదన్నమాట’’ అన్నాను.

‘‘మరి సురాపానమో?’’ అంటూ నా సందేహం వెలిబుచ్చాను.

‘‘ఇప్పుడు డైలీ లోంచి వీక్లీలోకి మారాడంది’’

‘‘మొత్తం మీద మనిషిలో చాలా మార్పు వచ్చిందన్నమాట’’ అన్నా సందేహం వీడీ వీడనట్లుగా.

‘‘మాంసం కూరలయితే తనే వండేస్తాడు. రోజూ వంటగది పనుల్లో సాయం చేస్తున్నాడు. కూరలు తరిగివ్వటం, రాత్రిపూట చపాతీలకు పిండి కలిపివ్వటం, సాయంత్రాలు స్నాక్స్‌ తేవటంలాంటివి చేస్తున్నాడు’’ అంది చంద్రిక.

నాకు కొంచెం సంతోషమన్పించింది. మంచిగా ఉన్నప్పుడు పట్టించుకోకుండా బలాదూర్లు తిరిగినా, చంద్రిక కొంచెం సిక్‌ అయి, చేసుకోలేని రోజుల్లో సహాయంగా ఉంటున్నాడులే’ అని తృప్తిపడ్డాను.

తన కండ్లలో కూడా అదేభావం దోబూచులాడిరది.

‘‘పిల్లలు వచ్చి వెళ్తున్నారా’’ అని అడిగా తనను.

‘‘ఆ… మొన్న రిటైర్మెంట్‌ ఫంక్షన్‌కి, నాకు బాగోలేనప్పుడు మళ్లీ అడపాదడపా వాళ్లని చూడాలన్పించినపుడు వచ్చి వెళ్తున్నారు’’ అంది చంద్రిక.

‘‘వాళ్ళ కోపం పోయిందా తండ్రిమీద’’ అని అడిగా.

‘‘మొదటిసారి వచ్చినపుడు వాళ్ళ నాన్నతో మాట్లాడలేదెవరము. ఇక నేనే నెమ్మది నెమ్మదిగా నచ్చచెప్పటం ప్రారంభించా పిల్లలకు. వాళ్ళు కూడా తమ తండ్రిలో వచ్చిన మార్పు గమనించి, మామూలుగా మాట్లాడుతున్నారు’’ అన్నది.

చంద్రిక మొహంలో ఇదీ అని కనిపెట్టటానికి వీలులేని ఒకలాంటి స్థితప్రజ్ఞత కనపడిరది. తిరిగివచ్చాడని సంతోషంగానీ, గొడవలైతే వెళ్ళిపోతాడనే బెంగగానీ ఏమీలేవు.

‘‘హమ్మయ్య… ఇక మొత్తం సంతోషమే నీ జీవితంలో’’ అన్నా.

ఇంతలోకి ఎప్పుడు ఛాయ్‌ తయారుచేశాడో? మా ఇద్దరికీ చెరో కప్పు ఛాయ్‌ ఇచ్చి తనో కప్పుతో లోపలి గదిలోకి వెళ్ళిపోయాడు చంద్రిక భర్త.

టీ తాగటమయిపోయాక చంద్రికతో వెళ్ళొస్తానని చెబుతుంటే, వాళ్ళాయనను కూడా పిలిచింది హాల్లోకి రమ్మని.

బైటికొచ్చినతను ‘‘మీ సార్‌ బాగున్నారా మేడంగారూ?’’ అని అడుగుతూ పిల్లల గురించి కుశల ప్రశ్నలు వేశాడు.

‘‘ఆ బాగానే ఉన్నారని’’ చెప్పి, చంద్రికతో ‘‘ఆరోగ్యం జాగ్రత్త చంద్రికా’’ అని చెప్పి బైటికి దారి తీశాను. తను కూడా నాతోపాటు రాబోతుంటే, ‘‘వద్దు వద్దు… నువ్వు విశ్రాంతి తీసుకో’’ అని చెప్పి నేను బైటికొచ్చేశాను.

తనింకా బాగా కోలుకోలేదు. ఆ జబ్బున పడ్డ ఇబ్బంది ఆమె శారీరక పరిస్థితి చూస్తే అర్థమవుతోంది నాకు.

నేనెప్పుడూ ఊహించని సంఘటన ఎదురైంది. నేనే కాదు మా ఫ్రెండ్స్‌ ఎవ్వరమూ ఊహించని విషయమిది. కాలం మనుష్యుల్లో మార్పు తీసుకొస్తుందంటారు. గాయాలు చేసే శక్తి, తిరిగి వాటిని మాన్పే శక్తి కాలానిదే అంటారు.

పుట్టినప్పుడు బ్రహ్మదేవుడు మన తలరాతలు రాస్తాడంటారు. కానీ ఈ విధాత రాసే తలరాతల కంటే కాలం గీసిన గీతలదే పైచెయ్యేమో.

ఆ రాతలకు పరిహారాలుంటాయి. మరి కాలం గీసే గీతలను చెరిపేయగల ఎరైజర్‌ ఎక్కడుంటుంది? ఎవరి దగ్గరుంటుంది? ఒకవేళ మనం గట్టిగా చెరిపివేసుకోవాలని తపన పడ్డా పేజీలు చిరిగిపోతాయేగానీ, కాలం గీసిన గీతలు చెరిగిపోతాయా? అన్నీ ప్రశ్నలే… జవాబు తోచని, రాని ప్రశ్నలే! అయినా కొన్ని కొన్ని సందర్భాలెదురైనపుడు, కొందరి జీవితాలను పరిశీలించినపుడు ఇవే ప్రశ్నలు దూసుకెళ్లినట్లనిపిస్తుంది నా మనసు కవాటంలోకి. కొండ చిలువలా చుట్టుకున్న, అంటిపెట్టుకున్న కృష్ణ పక్షాల్లో నిజమైన మార్పు రావాలంటే ఒక జీవితకాలం చాలదేమో.

లి లి లి

‘‘కొడుకుకి, కోడలికి నా అవసరం తీరిపోయింది. ఇప్పుడిక్కడ వ్యర్థ పదార్థంగా పడివుండటం కంటే చేతనైనంత వరకూ నేనే ఇలా కష్టపడి పదో, పరకో సంపాదిస్తాను. స్వంతిల్లు ఎలాగూ ఉండనే ఉంది. వృద్ధుల ఫించను, మావారికొచ్చే ఫించను… ఇవి చాలునాకు’’ అంది మాలిని నాతో ధైర్యంగా.

ఇదిగో ఈ ఒక్కగది చాలు నాకు. ఇందులోనే నాక్కావల్సిన కొంచెం సామాను ఎప్పుడైనా బుద్ధి పుట్టి కొడుకు, కోడలు, పిల్లకాయలు ఇంటికొస్తే సరిపడే విధంగా ఫ్రిడ్జ్‌, రెండు మంచాలు, గ్యాస్‌పొయ్యి, ఓ టేబుల్‌ ఉంచుకుని, మిగతా సామానంతా సన్‌షేడ్స్‌ మీద సర్దించేశా పనివాళ్ళతో…’’ అంటూ ఆ హాలు లాంటి గదిలో ఉంచుకున్న సామాన్లను చూపించింది మాలిని నాకు.

వెరీగుడ్‌… అనుకున్నా మనసులో

అధైర్యం, పిరికితనం పోయాయి మాలినిలో. పూర్తిగా కొడుకుమీద ఆధారడిపోవటంతో కోడలికి చులకనగా మారిపోయింది మాలిని. తరాల్లో మార్పులు వచ్చినప్పుడల్లా వారి అభిప్రాయాల్లో కూడా పలు మార్పులు వస్తాయని వాటికి ఇరువైపులా వారు సర్దుబాటు కాలేనపుడు కుటుంబంలో ఎలాంటి దుష్పరిణామాలు చోటు చేసుకుంటాయో, అవి ఎంత తీవ్ర ఫలితాలనిస్తాయోననే విషయం మేం ఎంతగా చెప్పినా పట్టించుకోని అనేకంటే ఒకరకంగా తనలో ఏర్పడిన ‘ఒంటరిగా ఉంటే బ్రతకలేనేమో’ అనే ఊహ భయపెట్టిందిన్నాళ్లూ మాలినిని. ఇప్పుడా భయాన్ని, బ్రతకగలననే ధైర్యం తరిమికొట్టింది. దగ్గిరగా ఉంటే నిజంగానే ప్రేమలుండవు. దూరంగా ఉంటేనే కాస్తో, కూస్తో ప్రేమలూ, అభిమానాలూ మిగిలి ఉంటాయి అనే విషయాన్ని ఆలస్యంగానైనా గ్రహించిన మాలిని ఆత్మవిశ్వాసపు ప్రతీకగా నిలబడిరది నాముందు.

తనకు షేక్‌ హ్యాండిచ్చి… ‘‘సెభాష్‌ మాలినీ…’’ అన్నా మనఃస్ఫూర్తిగా.

‘‘మరి ఏమిటి నీ భవిష్యత్‌ ప్రణాళిక?’’ అని అడిగా.

దానికి ప్రతిగా నన్ను చెయ్యిపట్టి ఎంతో సంతోషంగా చిన్నపిల్లను తీసుకువెళ్తున్నట్లు, తానూ ఓ చిన్న పిల్లైపోతూ వాళ్ల ఇంటి వెనుకకు తీసుకెళ్లి చూపించింది.

ఆ స్థలం చూసి, నేను చాలా ఆశ్చర్యపోయాను. మాలిని భర్త కాలం చేసిన తర్వాత మాలిని ఎక్కువగా కొడుకు దగ్గరే ఉండిపోవటంతో, ఈ స్థలమంతా చెత్తచెదారం, కలుపుతో నిండిపోయి ఉన్న జాగాలో ఇదెలా సాధ్యం? అనుకున్నా. సంకల్ప బలం గట్టిగా ఉంటే, సాధించలేనిది ఏదీలేదనే దానికి నిలువెత్తు సాక్ష్యం. మాలినిjైు నా ముందుందనిపించింది.

ఒక ప్రక్కన వంగ, గోరు చిక్కుళ్లు, టమాటా, పచ్చిమిర్చి, బీర, సొర పాదులు… ఇంకోవైపు జాగాలో సగం, వివిధ రకాల ఆకుకూరల మడులు, మిగతా సగంలో గులాబీలు, రెండురకాల కనకాంబరాలు, పందిరికి పాకించిన సన్నజాజి, విరజాజి మొక్కలు పచ్చపచ్చగా అప్పుడే పట్టిన పూత పిందెలతో, కూరగాయ మొక్కలు నవనవలాడుతూ తలలాడిస్తున్న ఆకు కూరల మడులు, విచ్చుకోవటాన్కి పోటీ పడుతున్న ఎరుపు, తెలుపు, గులాబీ మొగ్గలు, వీటితో పోటీకి సిద్ధంగా ఉన్న కనకాంబరాలు… అన్నీ ఓ క్రమపద్ధతిలో పేర్చినట్లుగా ఉన్న ఆ చిన్న సైజు పెరటి తోటను చూస్తుంటే ఒకవైపు ముచ్చటగానూ, మరోవైపు ఇలా తయారు చేయటానికి ఎంత శ్రమపడ్డదో మాలిని అని అనుకుంటే తన మీద ఉన్న వల్లమాలిన స్నేహం కాస్తా గౌరవంగా మారిపోయింది నా మనసులో. నిజంగా ఎంతో సంతోషంతో తనకు మనఃస్ఫూర్తిగా ‘‘అభినందనలు’’ చెప్పా.

‘‘థాంక్యూ మైథిలీ…’’ అంది ప్రతిగా.

‘‘ఇక నేను ఈ పెరటి తోట వదిలి ఎక్కడికీ వెళ్లను, వెళ్లలేను. ఎవరైనా నన్ను చూడాలనుకుంటే వాళ్లే వస్తారు. వచ్చి రెండ్రోజులుండిపోతారు’’ అన్నది నిక్కచ్చిగా.

నిజంగా పెరటి తోటన్నా… అందులోని మొక్కలన్నా పిల్లలతో సమానం. కాసింత మట్టి, కూసింత నీరు పోస్తే మనకు ఎంతో ప్రేమతో, కృతజ్ఞతగా పండ్లను, పూలను, ఆకుకూరలను, కాయగూరలను ఇస్తాయి. అన్నానికి ఆదరువుగా మారతాయి. పిల్లలైనా కోపంతో మనల్ని ఎప్పుడైనా కసురుకుంటారేమోగానీ… ఇవి ఎప్పుడూ తలలూపుతూ మనకు స్వాగతం పలుకుతాయి తప్ప చీదరించుకోవు మనల్ని చూడగానే. కొందరు మనుష్యుల్లాగా మూతి ముడుచుకోవు. మరొకొందరిలాగా చీటికీ, మాటికీ విసుక్కోవు. కయ్యం పెట్టుకోవు. ఈర్ష్యా ద్వేషాలకు అతీతం. తెలిసిందల్లా ఇవ్వడమే.

ఇలా ఆలోచిస్తున్న నన్ను తన చేత్తో కుదుపుతూ ‘‘రా మైథిలీ… ఇంట్లో కూర్చుందాం’’ అంది.

‘‘అబ్బే వద్దు. వద్దు… ఇక్కడే హాయిగా, చల్లగా, అంతకుమించి స్వచ్ఛంగా ఉంది’’ అనటంతో

తనకూ, నాకూ ఓ రెండు కుర్చీలు ఇంట్లోంచి తీసుకొచ్చి వేసింది. కూర్చున్నాం తృప్తిగా ఇద్దరం. కడుపునిండా మాట్లాడుకున్నాం.

‘‘ఇక్కడ వారం వారం సంత జరుగుతుందిగదా! ఆ సంతకు పంపించేస్తాను వాటిని’’ అంది నాతో, కూరగాయలవైపు చూపిస్తూ.

‘‘ఇంటి చుట్టుప్రక్కల వారికి అపుడపుడు ఇచ్చినా చాలా కూరగాయలుంటాయి ఇంకా. అందుకనే ఈ నిర్ణయం తీసుకున్నా’’ అంది మాలిని.

ప్రతి మాట తన గొంతులో ఆత్మ విశ్వాసపు తళుకులను అద్దుకుంటూ మరొకసారి తను ‘‘స్వాభిమానమూర్తిగా’’ సాక్షాత్కరించింది. సాధికారత కొట్టొచ్చినట్లు కనపడిరది తన ప్రతి అడుగులో.

***

‘‘ఊ… తర్వాతేమైంది?’’ అంది మైథిలి సువర్ణతో.

‘‘బంగారం అమ్మద్దు మమ్మీ. మేమిద్దరం చెరో రెండు లక్షలు ఇస్తాము’’ అన్నారు భార్గవ్‌, నవీన్‌లు.

‘‘మరి తీసుకోకపోయావా?’’ అంది మైథిలి.

‘‘నాకీ ఆస్తిపాస్తులు, నగానట్రా మీద ఏమాత్రం మోజులేదు మైథిలీ. అవి పెట్టుకుని సంతోషంగా గడపాల్సిన రోజులన్నీ భారంగానే గడిచిపోయాయి. ఇప్పుడు దేనికోసం ఇవన్నీ. నాతోపాటు అవమానాన్ని హేళనలను సమపాళ్లలో స్వీకరించాయి నా ఒంటిమీద నగలు. ఒక్కోసారి అవి కూడా దెబ్బలు తిన్నాయి. ఆ కరడుకట్టిన అనుమానాహంకారపు చేతుల్లో నన్ను బాధించిన గతకాలపు చేదును సమూలంగా తుడిచివేద్దామనుకుంటున్నాను. నాతోపాటుగా నా నగలకు స్వాభిమానపు పునర్జన్మ నిస్తాను మైథిలీ’’ అంది సువర్ణ.

ఆమె గొంతులో ధృఢ నిశ్చయం అంతకు మించి పట్టుదల, పట్టుదలకు మించి స్వశక్తితో తన కాళ్లమీద తాను నిలబడుతూ అనుమానపు పడగను అణగద్రొక్కాలనే స్వీయ ఆలోచనలకు పడ్డ బీజం మొలకెత్తి వృక్షంలా వ్రేళ్లూనటానికి ఇంతకాలం పట్టిందన్నమాట అనుకుంది మైథిలి తన మనసులో.

‘ఇల్లాలి చదువు ఇంటికి వెలుగు’ అనే పాత సామెతను తిరగరాసిన తన నేస్తం సువర్ణ మీదున్న ఆప్యాయత, వాత్సల్యం రెట్టింపయ్యాయి.

‘‘స్త్రీల స్వాభిమానం, పట్టుదలలు ` మహిళా జగతికే వెన్నెలలన్నమాట’’ అన్నా సువర్ణతో.

‘‘మరి ఎప్పుడు నీ కార్యాచరణకు శ్రీకారం చుడుతున్నావు?’’ అన్నా సువర్ణతో.

‘‘వచ్చేవారమే’’ అంది సంతోషంగా.

‘‘మరి బొటిక్‌కి కావాల్సిన సామాగ్రి అంతా సమకూర్చుకున్నావా?’’ అన్నా సువర్ణతో.

‘‘ఆ… ఆ పనులన్నీ చకచకా సాగిపోతున్నాయి. గతంలో ఓ కిరాణా షాప్‌ నడిచిందట దాంట్లో. అది ప్రస్తుతం ఖాళీ అయిందట. దాన్నే మేము ఐదు సంవత్సరాలు లీజుకు తీసుకున్నాము. పిల్లలిద్దరూ దగ్గరుండి ఆ ఫార్మాలిటీస్‌కు సంబంధించిన పనులు చూసుకున్నారు. ఎవరికి ఖాళీ దొరికిన సమయంలో వాళ్లు దగ్గరుండి కార్పెంటరీ వర్కు చేయిస్తున్నారు. ఒక ఏకాండి హాలు పెద్దదిగా ఉంది. దీనికంటే కొంచెం చిన్న గదిలాంటిది ఆ హాలుకు వెనుకగా ఉంది. ప్రస్తుతం సరిపోతుంది. కప్‌ బోర్డ్సు మేమే పెట్టించుకుంటామని అడిగితే ఓనర్‌ ఒప్పుకున్నారు. స్టిచ్చింగ్‌కు వచ్చే బట్టలు పెట్టటానికి, మగ్గంవర్క్‌ చేసినవి, ఎంబ్రాయిడరీ చేసినవి తగిలించటాన్కి వీలుగా వార్డ్‌ రోబ్‌ లాంటిది, క్లాత్‌ కటింగ్‌కి ఓ పెద్ద టేబుల్‌. ఇలా, ఓ చిన్న క్యాష్‌ కౌంటర్‌ లాగా ఇలా… ఏవైతే ముఖ్యమో అలాంటివి చేయిస్తున్నాము’’ అంటూ

‘‘ప్రస్తుతం నాకు టైలరింగ్‌లో సహాయానికి ఒక ఆడమనిషిని, మగ్గం వర్క్‌ చేయటానికి ఒక మగ మనిషిని మాట్లాడదామనుకుంటున్నా’’ మైథిలీ అంది నాతో.

‘‘చాలా ఫాస్ట్‌గా ఉన్నావ్‌!’’ అన్నా నవ్వుతూ.

‘‘నా గతాన్ని ఓవర్‌టేక్‌ చేయాలంటే ఫాస్ట్‌గా ఉండాలిగా అంది’’ ప్రతిగా నవ్వు గొంతుకతో.

నా మనసులో కొద్దిగా సందేహం మిగిలింది. అందుకే అన్నా సువర్ణతో `

‘‘భార్గవ్‌, నవీన్‌ వాళ్ళు డబ్బు ఇస్తామన్నప్పుడు తీసుకోవచ్చు గదా! ఎందుకు వద్దన్నావు?’’

‘‘అది కాదు మైథిలీ… వాళ్ళిద్దరూ అపార్టుమెంటు కొనుక్కుంటున్న క్రమంలో పేమెంటుగా పెద్ద మొత్తాన్నే చెల్లిస్తున్నారు నెలనెలా. దానికితోడు ఇద్దరూ చెరో చిట్టీ కూడా వేస్తున్నారు. అందుకే ఇక నేను అడగదలుచుకోలేదు. ఒకవేళ వాళ్లు ఇలాంటి పేమెంట్లు, చిట్టీలు కట్టాల్సి లేకపోయినా అడగకూడదనుకున్నా. ఇప్పటికీ వాళ్ళిస్తామన్న డబ్బులు తీసుకోలేదని కొద్దిగా అలిగారు రెండ్రోజులు. నేనే సర్ది చెప్పా వాళ్లను. నెమ్మదిగా అలకమాని దార్లో పడ్డారు’’

‘‘అదే ఎందుకు తీసుకోలేదని నా డౌటనుమానం’’ అన్నా సువర్ణతో

‘‘అసలు విషయం చెప్పనా’’ అంది నాతో.

(సశేషం)